Mâm cỗ cúng tất niên gồm những gì? Lưu ý khi cúng tất niên phải nhớ

Mâm cúng tất niên là một nghi lễ quen thuộc trong mỗi gia đình Việt khi năm cũ sắp khép lại. Không chỉ là bữa cơm sum họp, tất niên còn mang ý nghĩa tâm linh: tạ ơn thần linh, gia tiên đã phù hộ, đồng thời cầu mong năm mới bình an, hanh thông. Bài viết dưới đây AVAKids sẽ hướng dẫn đầy đủ cách chuẩn bị mâm cúng tất niên theo truyền thống, gợi ý mâm cỗ 3 miền, văn khấn, thời gian cúng và những lưu ý quan trọng để buổi lễ trang nghiêm mà vẫn ấm cúng.

1Mâm cúng tất niên là gì?

Mâm cúng tất niên là mâm lễ (gồm lễ vật và/hoặc mâm cơm) được chuẩn bị để dâng lên Thần linh – Thổ Công và Gia tiên vào dịp cuối năm âm lịch. Tùy phong tục từng vùng và điều kiện mỗi nhà, mâm cúng có thể là:

• Mâm cúng trên bàn thờ: hương, hoa, đèn/nến, nước, trầu cau, rượu, bánh trái, mâm ngũ quả…
• Mâm cơm cúng tất niên: mâm cỗ mặn hoặc chay đặt trên bàn/án phía dưới bàn thờ (hoặc bàn riêng), sau đó gia đình thụ lộc, dùng bữa sum họp.

Tất niên có thể cúng vào chiều 30 Tết (hoặc 29 nếu tháng thiếu), hoặc cúng sớm hơn tùy lịch sinh hoạt gia đình.

Mâm cỗ cúng tất niên

2Ý nghĩa của mâm cơm tất niên

Mâm cơm tất niên không đơn thuần là “ăn bữa cuối năm”, mà chứa nhiều lớp ý nghĩa văn hóa – giáo dục gia đình:

• Tạ ơn và tri ân: Dâng mâm cúng để tạ ơn thần linh, gia tiên đã che chở, phù hộ trong suốt năm qua.
• Khép lại năm cũ, mở ra năm mới: Nghi lễ như một “dấu mốc” giúp gia đình tổng kết, buông bỏ điều chưa trọn vẹn, hướng tới khởi đầu mới.
• Gắn kết gia đình, nuôi dưỡng nề nếp: Trẻ nhỏ khi được tham gia chuẩn bị (nhặt rau, lau bàn, sắp chén) sẽ học được tinh thần trách nhiệm, sự biết ơn và văn hóa thờ cúng tổ tiên.
• Cầu bình an – tài lộc – thuận hòa: Tùy quan niệm, mâm cúng thể hiện mong ước năm mới đủ đầy, sức khỏe, công việc hanh thông, gia đạo yên ấm.

3Mâm cỗ cúng tất niên gồm những gì?

Mâm cỗ tất niên thường có món mặn truyền thống (gà, thịt, canh, xôi…) hoặc mâm chay (đậu hũ, nấm, rau củ…). Dưới đây là gợi ý theo phong tục 3 miền để dễ chuẩn bị mâm cúng tất niên đúng “chất” vùng miền.

3.1 Mâm cúng tất niên miền Bắc

Mâm cỗ miền Bắc thiên về sự chỉn chu, cân đối, nhiều món chế biến cầu kỳ, vị thanh.

Gợi ý mâm cỗ mặn miền Bắc (phổ biến):

• Gà luộc nguyên con (hoặc chân giò luộc)
• Xôi gấc / xôi đỗ xanh
• Bánh chưng
• Giò lụa, giò xào
• Nem rán (chả giò)
• Canh măng móng giò hoặc canh bóng thả
• Miến xào lòng gà / miến xào thập cẩm
• Nộm (gỏi) hoặc dưa hành
• Món kho/om (thịt đông, thịt kho)

Điểm nhấn phong tục: Miền Bắc chuộng “đủ vị – đủ món”, có món nước (canh), món khô, món chiên, món luộc, món muối chua để cân bằng.

Mâm cỗ cúng tất niên miền Bắc

3.2 Mâm cúng tất niên miền Nam

Miền Nam thường chuộng vị đậm đà, ngọt nhẹ, mâm cỗ phóng khoáng, nhiều món kho và canh đặc trưng.

Gợi ý mâm cỗ mặn miền Nam (phổ biến):

• Thịt kho tàu (thịt kho trứng nước dừa)
• Canh khổ qua nhồi thịt (ngụ ý “khổ qua” – khó khăn qua đi)
• Gỏi tôm thịt / gỏi ngó sen
• Chả giò
• Gà luộc hoặc vịt luộc (tùy nhà)
• Bánh tét
• Dưa giá, củ kiệu tôm khô
• Trái cây tráng miệng

Điểm nhấn phong tục: Món thịt kho và canh khổ qua gần như “biểu tượng” của Tết miền Nam, dễ gợi cảm giác sum vầy, ấm áp.

Mâm cỗ cúng tất niên miền Nam

3.3 Mâm cúng tất niên miền Trung

Miền Trung chú trọng sự trang trọng, tinh tế, món ăn thường vừa miệng, cay nhẹ, nhiều món nhỏ nhưng phong phú.

Gợi ý mâm cỗ mặn miền Trung (phổ biến):

• Bánh tét hoặc bánh chưng (tùy địa phương)
• Gà bóp rau răm / gà luộc
• Nem chua, tré (tùy vùng)
• Chả ram (ram cuốn)
• Thịt heo luộc cuốn bánh tráng (có nơi dùng trong bữa)
• Canh bún/miến hoặc canh măng
• Các món xào, món rim (tôm rim, cá rim)
• Dưa món (đu đủ, cà rốt, củ cải ngâm)

Điểm nhấn phong tục: Miền Trung hay có dưa món, các món rim đậm vị để ăn kèm bánh tét/bánh chưng, phù hợp thời tiết và thói quen ẩm thực.

Mâm cỗ cúng miền Trung

4. Mâm cúng Tất niên truyền thống cần chuẩn bị gì?

Để lễ tất niên trọn vẹn, thường chuẩn bị theo 2 phần: đồ cúng và bàn thờ.

4.1. Chuẩn bị đồ cúng

Tùy điều kiện, có thể chuẩn bị mâm cúng tối giản hoặc đầy đủ. Một bộ lễ cơ bản thường gồm:

• Hương (nhang), đèn/nến
• Hoa tươi (cúc, lay ơn, huệ… tránh hoa héo, hoa giả)
• Nước sạch (1–3 chén), có thể thêm rượu (1–3 chén)
• Trầu cau (tùy nhà)
• Mâm ngũ quả (hoặc đĩa trái cây)
• Bánh chưng/bánh tét (tùy vùng)
• Mâm cơm cúng: mặn hoặc chay
• Vàng mã (nếu gia đình có tục hóa vàng; nên tiết chế, ưu tiên sự trang nghiêm)

Nguyên tắc quan trọng: Mâm cúng không cần “mâm cao cỗ đầy” mới linh. Điều cốt lõi là sạch sẽ, thành tâm, món ăn chín kỹ, bày biện gọn gàng.

4.2. Chuẩn bị bàn thờ

Bàn thờ là trung tâm của nghi lễ, nên chuẩn bị trước 1–2 ngày để tránh vội vàng:

• Lau dọn bàn thờ: dùng khăn sạch riêng, lau từ trên xuống, tránh xê dịch bát hương nếu không cần thiết.
• Thay nước, châm dầu/đèn, kiểm tra chân nhang gọn gàng (nếu rút chân nhang nên làm đúng tục lệ gia đình).
• Bày hoa – quả – lễ cân đối, không che khuất bài vị/di ảnh.
• Không đặt đồ ôi thiu, đồ sống lên bàn thờ.
• Nếu cúng mâm cơm phía dưới: chuẩn bị bàn sạch, khăn trải, bát đũa đủ dùng.

5Văn khấn cúng Tất niên

5.1 Văn khấn cúng Tất niên trong nhà

Nam mô A Di Đà Phật!

Nam mô A Di Đà Phật!

Nam mô A Di Đà Phật!

Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.

Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.

Con kính lạy ngài Kim niên Đương cai Thái Tuế chí đức tôn thần.

Con kính lạy các ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương.

Con kính lạy ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa tôn thần.

Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ Thổ, Long mạch, Tài thần, Bản gia Táo quân, cùng tất cả các vị thần linh cai quản trong xứ này.

Con kính lạy chư gia Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, Tiên linh nội ngoại họ ……………..

Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp năm Giáp Thìn Tín chủ (chúng) con là:……………………………………………………………………….

Ngụ tại:…………………………………………………………………………………………..

Trước án kính cẩn thưa trình: Đông tàn sắp hết, năm kiệt tháng cùng, xuân tiết gần kề, minh niên sắp tới. Chúng con cùng toàn thể gia quyến sắm sanh phẩm vật hương hoa, cơm canh thịnh soạn, sửa lễ tất niên, dâng cúng Thiên địa Tôn thần, phụng hiến tổ tiên, truy niệm chư linh.

Theo như thường lệ tuế trừ cáo tế cúi xin chư vị tôn thần, liệt vị gia tiên, bản xứ tiền hậu chư vị hương linh giáng lâm án toạ, phủ thùy chứng giám, thụ hưởng lễ vật phù hộ cho toàn gia lớn bé trẻ già bình an thịnh vượng luôn luôn mạnh khoẻ, mọi sự bình an, vạn sự tốt lành, gia đình hoà thuận.

Thành tâm bái thỉnh, cúi xin chư vị tôn thần và gia tiên nội ngoại chứng giám phù hộ độ trì.

Nam mô A Di Đà Phật (3 lần, 3 lạy)

5.2 Văn khấn cúng Tất niên ngoài trời

Nam mô a di Đà Phật!

Nam mô a di Đà Phật!

Nam mô a di Đà Phật!

Kính lạy:

Hoàng Thiên hậu Thổ chư vị tôn Thần

Ngài Kim niên đương cai Thái tuế chí đức tôn Thần .

Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương .

Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa. Ngài định Phúc Táo quân. Các Ngài Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các

Thần linh cai quản trong khu vực này.

Hôm nay là ngày …… tháng Chạp năm ……….

Tín chủ chúng con là: …………………………………………………………………

Ngụ tại: ………………………………………………………………………………….

Trước Án tọa kính cẩn thưa trình: Đông tàn sắp hết, năm kiệt tháng cùng, xuân tiết gần kề, minh niên sắp tới.

Nay là ngày…. Tết, chúng con cùng toàn thể gia quyến sắm sanh phẩm vật hương hoa, cơm canh cụ soạn, sửa lễ Tất niên, dâng cúng Thiên Địa, Tôn Thần, phụng hiến Tổ tiên, truy niệm chư Linh.

Theo như thường lệ Tuế trừ cáo tế, cúi xin chư vị Tôn Thần, Liệt vị Gia tiên, bản xứ tiền hậu Chủ hương linh, giáng lâm án tọa, phù thùy chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho toàn gia, lớn bé trẻ già, bình an thịnh vượng. Độ cho chúng con mọi duyên thuận lợi, công việc hanh thông. Người người được chữ bình an, tháng ngày được hưởng phần lợi lộc. Âm phù – Dương trợ, sở nguyện tòng tâm. Bốn mùa không hạn ách nào xâm, tám tiết có điềm lành tiếp ứng.

Dãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám …

Nam mô a di Đà Phật!

Nam mô a di Đà Phật!

Nam mô a di Đà Phật!

6Cúng tất niên vào thời gian nào?

Thời gian cúng tất niên linh hoạt, nhưng thường theo các mốc sau:

• Phổ biến nhất: chiều hoặc tối ngày 30 Tết (nếu tháng thiếu thì 29 Tết).
• Cúng sớm: từ 27–29 Tết, phù hợp gia đình bận rộn, có người đi xa, hoặc cần tổ chức tất niên họ hàng sớm.

Khung giờ thường chọn (dễ sắp xếp):

• Buổi chiều (khoảng 15h–18h): thuận tiện chuẩn bị mâm cơm, không quá muộn.
• Buổi tối (khoảng 18h–20h): phù hợp gia đình đông đủ sau giờ làm.

Điều quan trọng là chọn thời điểm cả nhà có thể tề tựu, không vội vã, giữ không khí trang nghiêm.

7Lưu ý khi bày trí mâm cúng Tất niên

Để mâm cúng đẹp mắt, đúng lễ nghi và an toàn thực phẩm, nên lưu ý:

• Ưu tiên sạch sẽ – chín kỹ: món luộc, kho, canh phải chín; tránh bày đồ sống lên mâm cơm cúng.
• Bày theo nguyên tắc cân đối: món mặn – món canh – món xào/chiên – món dưa/đồ chua để hài hòa.
• Gà cúng (nếu có): thường để nguyên con, tạo dáng gọn, da vàng đẹp; đặt đầu hướng ra ngoài (tùy tục từng nhà).
• Bát đũa cúng: nên dùng bộ sạch, đủ số lượng tượng trưng (thường 5 hoặc 6 chén nhỏ tùy gia đình).
• Không dùng hoa quả dập hỏng, hoa héo; tránh mùi quá nồng trong không gian thờ.
• Hạn chế vàng mã quá nhiều: vừa tốn kém vừa không thân thiện môi trường; quan trọng vẫn là lòng thành.
• An toàn cho trẻ nhỏ: không để trẻ nghịch nến/đèn, bật lửa; đặt vật nóng, sắc nhọn ngoài tầm với.

8Hình ảnh mâm cúng Tất niên đẹp

Một mâm cúng tất niên đẹp thường có các đặc điểm dễ nhận thấy:

• Tông màu hài hòa: đỏ (xôi gấc), vàng (gà luộc), xanh (rau/dưa), trắng (giò/chả) tạo cảm giác “đủ đầy”.
• Món ăn bày gọn, không tràn nước ra mâm.
• Hoa tươi cắm vừa phải, không che khuất bát hương.
• Mâm ngũ quả chắc chắn, trái cây tươi, lau sạch.

Gợi ý bố cục dễ áp dụng (đẹp và trang nghiêm):

• Trên bàn thờ: hương – đèn – hoa (bên trái) – quả (bên phải) theo hướng nhìn từ ngoài vào (tùy cách bày từng nhà).
• Dưới bàn thờ (bàn cúng): đặt mâm cơm ở giữa, canh ở phía sau, món khô phía trước, chén nước/rượu đặt ngay ngắn.

Mâm cỗ cúng tất niên đẹp

Cách trình bày mâm cúng tất niên

Hình ảnh mâm cúng tất niên

9Sau khi cúng Tất niên nên làm gì?

Sau khi hương gần tàn (hoặc theo nếp nhà), gia đình có thể:

• Hạ lễ, thụ lộc: Hạ mâm cơm, chia phần lộc cho các thành viên. Đây là khoảnh khắc tạo cảm giác gắn kết, đặc biệt ý nghĩa với trẻ nhỏ.
• Dùng bữa tất niên: Nên giữ không khí ấm áp: nhắc lại điều tốt trong năm, động viên nhau, tránh tranh cãi hoặc nhắc chuyện không vui.
• Dọn dẹp gọn gàng: Thu dọn bát đũa, xử lý đồ ăn đúng cách (đậy kín, bảo quản lạnh), tránh lãng phí.
• Chuẩn bị cho giao thừa (nếu cúng sát Tết): Kiểm tra hương đèn, hoa quả, trang phục, lịch sinh hoạt để đón năm mới nhẹ nhàng.

10Các câu hỏi liên quan đến cúng tất niên

10.1 Nên cúng tất niên trong nhà hay ngoài trời?

• Trong nhà (bàn thờ gia tiên): phổ biến nhất, phù hợp hầu hết gia đình, nhất là chung cư.
• Ngoài trời: một số nhà có sân vườn cúng thêm mâm ngoài trời để kính Thần linh, Thổ Công, hoặc theo lệ địa phương.

Nếu điều kiện hạn chế, chỉ cần cúng trong nhà vẫn trang nghiêm và đúng trọng tâm (gia tiên – thần linh tại gia).

10.2 Nên bày mâm ngũ quả trước hay sau khi cúng tất niên?

Nên bày mâm ngũ quả trước khi cúng để mâm lễ đầy đủ, trang trọng khi thắp hương. Thông thường, mâm ngũ quả được chuẩn bị từ 27–30 Tết (tùy loại quả), đặt lên bàn thờ và giữ đến hết Tết hoặc qua mùng tùy nếp nhà.

Lưu ý: chọn quả tươi, chín vừa; tránh quả quá chín dễ hỏng trong những ngày Tết.

10.3 Giờ đẹp cúng tất niên năm Bính Ngọ 2026

Năm Bính Ngọ 2026 (dương lịch 2026) tương ứng Tết âm lịch rơi vào đầu năm 2026. “Giờ đẹp” còn tùy tuổi gia chủ và lịch chọn giờ theo từng trường phái.

Gợi ý thực tế, dễ áp dụng cho đa số gia đình:

• Ưu tiên cúng chiều 29 hoặc 30 Tết âm lịch (tùy tháng đủ/thiếu), trong khung 15h–19h để gia đình đông đủ, tâm thế thư thái.
• Tránh cúng quá muộn khiến vội vàng, ảnh hưởng trẻ nhỏ (buồn ngủ, quấy).

Nếu muốn chọn giờ theo tuổi gia chủ một cách kỹ lưỡng, nên đối chiếu lịch vạn niên đúng ngày 29/30 Tết âm lịch của năm đó và tránh giờ xung khắc trực tiếp với tuổi.

10.4 Cúng Tất niên nên cúng chay hay cúng mặn?

Cả cúng chay và cúng mặn đều được, tùy thuộc vào:

• Nếp nhà, tín ngưỡng (Phật tử thường chuộng chay)
• Điều kiện kinh tế, thời gian chuẩn bị
• Sức khỏe gia đình (người già, trẻ nhỏ)

Nguyên tắc chọn mâm cúng phù hợp:

• Mâm chay: thanh đạm, dễ tiêu, chuẩn bị nhanh; vẫn trang trọng nếu bày đẹp và đủ lễ cơ bản.
• Mâm mặn: đúng phong tục phổ biến nhiều vùng; tạo không khí bữa cơm sum họp truyền thống.

Dù chay hay mặn, điều quan trọng nhất vẫn là thành tâm, gọn sạch, ấm cúng.

Mâm cỗ cúng tất niên chay

Một mâm cúng tất niên chuẩn phong tục không nằm ở số lượng món, mà ở sự chu đáo, sạch sẽ và tinh thần sum họp. Khi trẻ được tham gia chuẩn bị trong khả năng, nghi lễ tất niên còn trở thành “bài học gia đình” về lòng biết ơn, nề nếp và sự gắn kết - những giá trị bền vững đi cùng con suốt tuổi thơ.