Nguyên nhân viêm não mô cầu và dấu hiệu nhận biết sớm mẹ cần biết

Đóng góp bởi: Phạm Thị Ngọc Ánh
Cập nhật 05/11
4 lượt xem
Nguyên nhân viêm não mô cầu: Những điều ba mẹ cần biết
  • Bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis (não mô cầu) gây ra, không phải do virus hay do thức ăn, nước uống.
  • Khoảng 1 trong 10 người mang vi khuẩn ở mũi họng mà không có triệu chứng, và vẫn có thể truyền cho người khác.
  • Vi khuẩn lây qua dịch tiết đường hô hấp và vùng họng khi tiếp xúc gần hoặc kéo dài.
  • Tuổi, bệnh nền, một số thuốc và môi trường sống đông đúc làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Hiểu nguyên nhân giúp ba mẹ chọn đúng cách phòng ngừa và biết khi nào cần đi khám sớm.

Nguyên nhân viêm não mô cầu là điều nhiều ba mẹ muốn hiểu rõ khi nghe tin bệnh xuất hiện ở trường học hoặc khu dân cư. Bài viết dưới đây giúp ba mẹ biết vi khuẩn nào gây bệnh, vì sao có người mang vi khuẩn mà không bệnh, bệnh lây qua đâu và những yếu tố nào làm tăng nguy cơ.

Xem thêm

1 Nguyên nhân viêm não mô cầu là gì?

Nguyên nhân gây bệnh là vi khuẩn Neisseria meningitidis, còn gọi là não mô cầu hay song cầu khuẩn màng não. Vi khuẩn này có thể gây viêm lớp màng bao quanh não và tủy sống, hoặc đi vào máu gây nhiễm trùng huyết. Vì vậy, trong y khoa bệnh thường được gọi là viêm màng não mô cầu, còn viêm não mô cầu là cách gọi quen thuộc.

Đặc điểm của vi khuẩn não mô cầu

Đây là vi khuẩn Gram âm, hình cầu, thường xếp thành từng cặp, và chỉ sống ở người. Vi khuẩn cư trú ở niêm mạc mũi họng, nơi chúng thường không gây bệnh. Ngoài cơ thể người, vi khuẩn sống rất ngắn, nên bệnh không lây qua nguồn nước hay thức ăn.

Viêm não mô cầu có phải do virus không?

Không. Bệnh này do vi khuẩn, khác với các bệnh viêm não do virus như viêm não Nhật Bản. Vì nguyên nhân khác nhau nên cách phòng bệnh và cách điều trị cũng khác nhau, và bác sĩ sẽ chỉ định điều trị theo chẩn đoán cụ thể.

Vi khuẩn Neisseria meningitidis là nguyên nhân viêm não mô cầu.
Vi khuẩn Neisseria meningitidis là nguyên nhân viêm não mô cầu.

2 Các nhóm huyết thanh của vi khuẩn não mô cầu

Dựa vào cấu trúc lớp vỏ bên ngoài, vi khuẩn não mô cầu được chia thành nhiều nhóm huyết thanh. Ba mẹ không cần nhớ chi tiết, nhưng nên biết điều này vì nó liên quan đến việc chọn vắc xin.

  • Các nhóm A, C, W, Y và X: Nhóm vi khuẩn thường được nhắc đến khi nói về các vắc xin phòng nhiều nhóm cùng lúc.
  • Nhóm B: Cần loại vắc xin riêng, khác với vắc xin của các nhóm còn lại.

Nhóm gây bệnh phổ biến có thể khác nhau tùy khu vực và thời điểm. Không có vắc xin nào bao phủ mọi nhóm, nên ba mẹ hãy hỏi bác sĩ về loại phù hợp thay vì tự chọn.

Vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh, trong đó A, B, C, W, X, Y thường được nhắc đến.
Vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh, trong đó A, B, C, W, X, Y thường được nhắc đến.

3 Vi khuẩn từ mũi họng gây bệnh như thế nào?

Nhiều người nghĩ cứ có vi khuẩn là mắc bệnh, nhưng thực tế phần lớn người mang vi khuẩn không bị bệnh. Bệnh chỉ xảy ra khi vi khuẩn vượt qua lớp niêm mạc họng để vào máu hoặc lên màng não.

Người lành mang trùng

Khoảng 1 trong 10 người mang vi khuẩn ở mũi họng mà không có triệu chứng. Những người này gọi là người lành mang trùng. Họ trông hoàn toàn khỏe mạnh nhưng vẫn có thể truyền vi khuẩn cho người xung quanh, đây là lý do bệnh khó kiểm soát trong cộng đồng.

Khi vi khuẩn xâm nhập vào máu và màng não

Khi vi khuẩn vào được máu, chúng nhân lên nhanh và tiết độc tố làm tổn thương mạch máu, gây xuất huyết dưới da và có thể ảnh hưởng nhiều cơ quan. Khi lên màng não, vi khuẩn gây viêm lớp màng bao quanh não và tủy sống. Cả hai tình huống đều có thể diễn tiến nhanh, thậm chí trong vài giờ.

Y học chưa giải thích hết vì sao chỉ một số người mang vi khuẩn mới phát bệnh. Điều đã biết là tuổi, tình trạng miễn dịch và môi trường sống đều ảnh hưởng đến nguy cơ.

4 Viêm não mô cầu lây truyền qua đường nào?

Vi khuẩn lây từ người sang người qua dịch tiết đường hô hấp và vùng họng, thường cần tiếp xúc gần hoặc kéo dài. Bệnh ít lây hơn cảm lạnh hay cúm. Ba mẹ cần lưu ý các tình huống sau:

  • Sống chung nhà, ở chung phòng: Hít phải giọt bắn khi người bên cạnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện gần.
  • Hôn, tiếp xúc trực tiếp với nước bọt: Đây là đường truyền trực tiếp vi khuẩn từ họng người này sang người khác.
  • Dùng chung đồ cá nhân: Ly, muỗng, chai nước, bàn chải đánh răng hoặc đồ chơi trẻ em dính nước bọt.

Vi khuẩn không lây qua thức ăn theo kiểu ngộ độc thực phẩm. Những nơi đông người, phòng kín như ký túc xá, doanh trại hay lớp học thường làm việc tiếp xúc gần diễn ra nhiều hơn.

Giọt bắn hô hấp và tiếp xúc gần là con đường lây vi khuẩn não mô cầu.
Giọt bắn hô hấp và tiếp xúc gần là con đường lây vi khuẩn não mô cầu.

5 Yếu tố nào làm tăng nguy cơ mắc viêm não mô cầu?

Ai cũng có thể mắc bệnh, nhưng một số yếu tố làm nguy cơ cao hơn. Bảng dưới đây tóm tắt các nhóm ba mẹ nên biết.

Yếu tốVì sao tăng nguy cơ
TuổiTrẻ em, thanh thiếu niên và người cao tuổi từ 65 tuổi thuộc nhóm có số ca bệnh cao hơn; hệ miễn dịch ở trẻ nhỏ chưa hoàn thiện.
Bệnh lý nềnNgười không có lách hoặc lách hoạt động kém, nhiễm HIV, thiếu hụt bổ thể có hệ miễn dịch khó chống lại vi khuẩn.
Một số loại thuốcThuốc ức chế bổ thể điều trị bệnh hiếm gặp làm giảm khả năng chống vi khuẩn.
Môi trường sốngKý túc xá, doanh trại và nơi đông người khiến vi khuẩn dễ lây hơn.
Tiếp xúc gần với người bệnhNgười sống cùng nhà, ở chung phòng hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng của người bệnh.
Nghề nghiệp và đi lạiNhân viên phòng xét nghiệm vi sinh hoặc người đến vùng có dịch lưu hành có nguy cơ tiếp xúc cao hơn.
Một số nhóm tuổi và tình trạng sức khỏe làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Một số nhóm tuổi và tình trạng sức khỏe làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Nếu thuộc một trong các nhóm trên, ba mẹ nên hỏi bác sĩ về việc phòng ngừa phù hợp. Người khỏe mạnh vẫn cần giữ vệ sinh vì bệnh có thể xảy ra ở bất kỳ ai.

6 Khi nào cần đi khám khi nghi ngờ viêm não mô cầu?

Dấu hiệu đầu giống cảm cúm nên dễ bị bỏ qua, trong khi bệnh có thể nặng lên rất nhanh. Ba mẹ hãy đưa người bệnh đến bệnh viện ngay nếu thấy:

  • Sốt cao kèm đau đầu dữ dội: Có thể đi kèm nôn, cổ cứng, sợ ánh sáng.
  • Ban tím trên da: Vết ban không mất đi khi ấn bằng đáy cốc thủy tinh.
  • Li bì, lơ mơ hoặc co giật: Người bệnh khó đánh thức, phản ứng chậm.
  • Tay chân lạnh, thở nhanh: Có thể là dấu hiệu sốc.
  • Dấu hiệu ở trẻ nhỏ: Bỏ bú, quấy khóc không dỗ được, thóp phồng.

Ngay cả khi điều trị bằng kháng sinh, khoảng 10 đến 15 trong 100 người mắc bệnh vẫn tử vong và khoảng 1 trong 5 người sống sót có di chứng lâu dài, nên ba mẹ đừng tự điều trị tại nhà.

Các dấu hiệu cảnh báo cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay.
Các dấu hiệu cảnh báo cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay.

Lưu ý cho ba mẹ: Khi có người tiếp xúc gần với ca bệnh, bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh dự phòng. Ba mẹ hãy đến cơ sở y tế để được đánh giá, không tự mua thuốc.

7 Câu hỏi thường gặp về nguyên nhân viêm não mô cầu

Dưới đây là những thắc mắc ba mẹ thường hỏi khi tìm hiểu về nguyên nhân của bệnh.

Viêm não mô cầu có phải do vi khuẩn không?

Đúng. Bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, khác với viêm não do virus.

Vì sao có người mang vi khuẩn mà không bị bệnh?

Vi khuẩn có thể cư trú ở mũi họng mà không xâm nhập vào máu hay màng não. Bệnh chỉ xảy ra khi vi khuẩn vượt qua được hàng rào bảo vệ của cơ thể.

Viêm não mô cầu có lây qua đồ ăn, nước uống không?

Không. Vi khuẩn lây qua dịch tiết đường hô hấp và nước bọt khi tiếp xúc gần, hoặc khi dùng chung đồ cá nhân dính nước bọt.

Người lớn có thể mắc viêm não mô cầu không?

Có. Mọi lứa tuổi đều có thể mắc, nhất là người có bệnh nền về miễn dịch hoặc sống, làm việc ở nơi đông đúc.

Bệnh có tái phát không?

Bệnh tái nhiễm rất hiếm gặp. Người bị tái nhiễm nên được bác sĩ kiểm tra tình trạng miễn dịch.

Xem thêm:

Nguyên nhân viêm não mô cầu là vi khuẩn lây qua tiếp xúc gần, và nhiều người mang vi khuẩn mà không hề biết. Vì vậy, ba mẹ hãy giữ vệ sinh hằng ngày, hỏi bác sĩ về tiêm phòng khi thuộc nhóm nguy cơ và đưa người bệnh đi khám ngay khi có dấu hiệu nặng. Ba mẹ có thể xem thêm các sản phẩm chăm sóc sức khỏe cho bé tại website avakids.com hoặc gọi hotline 1900.866.874 (8:00 - 21:30) để được tư vấn miễn phí nhé!

Nguồn tham khảo

Lịch sử cập nhật
Lần cập nhật Ngày Người cập nhật Nội dung cập nhật
Lần 01Mới nhất 05/11/2026 Phạm Thị Ngọc Ánh Cập nhật nội dung bài viết
Ngày xuất bản 04/11/2026 Phạm Thị Ngọc Ánh Xuất bản bài viết

Bài viết có hữu ích với bạn không?

Có
Không

Cám ơn bạn đã phản hồi!

Xin lỗi bài viết chưa đáp ứng nhu cầu của bạn. Vấn đề bạn gặp phải là gì?

Bài tư vấn chưa đủ thông tin
Chưa lựa chọn được sản phẩm đúng nhu cầu
Bài tư vấn sai mục tiêu
Bài viết đã cũ, thiếu thông tin
Gửi