Phân biệt tay chân miệng và thủy đậu qua triệu chứng điển hình

Đóng góp bởi: Phạm Thị Ngọc Ánh
Cập nhật 31/10
9 lượt xem
Tay chân miệng và thủy đậu khác nhau thế nào? Những điều ba mẹ cần biết
  • Cả hai bệnh đều do virus gây ra và đều có mụn nước, nhưng là hai bệnh khác nhau: tay chân miệng do nhóm virus đường ruột, thủy đậu do virus Varicella Zoster.
  • Tay chân miệng thường kèm loét miệng, mụn nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân; thủy đậu thường nổi từ ngực, lưng, mặt rồi lan ra khắp người và thường ngứa nhiều.
  • Thời gian ủ bệnh tay chân miệng khoảng 3 đến 7 ngày, thủy đậu khoảng 10 đến 21 ngày.
  • Bé sốt cao khó hạ, giật mình chới với, run tay chân, thở nhanh, nôn nhiều hoặc lừ đừ cần được đưa đi khám sớm.

Nếu chưa chắc con bị bệnh gì, ba mẹ nên đưa bé đến cơ sở y tế để bác sĩ thăm khám thay vì tự đoán tại nhà.

Tay chân miệng và thủy đậu là hai bệnh dễ khiến ba mẹ nhầm lẫn khi bé vừa sốt vừa nổi mụn nước trên da. Bài viết dưới đây giúp ba mẹ nhận ra những điểm khác nhau về nguyên nhân, vị trí nổi nốt, diễn tiến, cách chăm sóc tại nhà và thời điểm cần đưa con đi khám.

Xem thêm

1 Tay chân miệng và thủy đậu có giống nhau không?

Hai bệnh giống nhau ở chỗ đều do virus gây ra và đều có mụn nước, nhưng khác nhau về nguyên nhân, đường lây, vị trí nổi nốt và mức độ ngứa. Vì vậy cách theo dõi và chăm sóc bé cũng có những điểm khác nhau.

Nguyên nhân và đường lây

Bệnh tay chân miệng do nhóm virus đường ruột (Enterovirus) gây ra. Bệnh lây qua dịch tiết đường hô hấp, dịch từ mụn nước, phân của bé và đồ vật hoặc bề mặt bị nhiễm virus. Bệnh thủy đậu do virus Varicella Zoster gây ra, lây qua đường hô hấp và khi chạm vào dịch từ mụn nước vỡ. Bé có thể lây thủy đậu cho người khác từ 1 đến 2 ngày trước khi nổi nốt đầu tiên cho đến khi các nốt đã đóng vảy.

Thời gian ủ bệnh và khả năng mắc lại

Tay chân miệng thường ủ bệnh khoảng 3 đến 7 ngày, còn thủy đậu thường ủ bệnh khoảng 10 đến 21 ngày. Sau khi mắc thủy đậu, đa số trẻ có miễn dịch lâu dài và hiếm khi mắc lại. Ngược lại, tay chân miệng do nhiều chủng virus gây ra nên bé vẫn có thể mắc nhiều lần, vì khỏi chủng này chưa chắc đã được bảo vệ trước chủng khác.

2 Cách phân biệt tay chân miệng và thủy đậu qua biểu hiện

Một buổi sáng mẹ thấy lòng bàn tay bé nổi vài chấm đỏ, bé quấy khóc và không chịu bú hay ăn cháo, nhiều gia đình sẽ lo lắng không biết con mắc bệnh gì. Để ba mẹ dễ đối chiếu, bảng dưới đây nêu những điểm thường gặp ở từng bệnh, còn chẩn đoán chính xác vẫn cần bác sĩ thăm khám.

Tiêu chíBệnh tay chân miệngBệnh thủy đậu
Vị trí nổi nốtThường ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, quanh miệng, có thể ở mông và đầu gốiThường bắt đầu ở ngực, lưng, mặt rồi lan ra khắp người, có thể cả da đầu
Đặc điểm mụn nướcNhỏ, thường hình bầu dục, chứa dịch trong hoặc đụcThường tròn, mọng nước, vỏ mỏng, dễ vỡ
Cảm giác trên daThường ít ngứa, mức độ khác nhau ở từng béThường ngứa nhiều, bé hay gãi
Vết loét trong miệngThường có, làm bé đau, chảy dãi, bỏ bú hoặc biếng ănCó thể có vài nốt trong miệng nhưng thường không là dấu hiệu chính
Các giai đoạn của nốtNốt thường nổi gần cùng một đợtNốt nổi nhiều đợt nên cùng một vùng da có thể vừa có nốt đỏ, mụn nước vừa có vảy khô
Thời gian ủ bệnhKhoảng 3 đến 7 ngàyKhoảng 10 đến 21 ngày

Điểm dễ nhận ra ở thủy đậu là các nốt ở nhiều giai đoạn cùng xuất hiện trên một vùng da và bé thường gãi nhiều. Còn ở tay chân miệng, vết loét trong miệng khiến bé đau, chảy dãi và sợ ăn thường là dấu hiệu đáng chú ý. Tuy vậy, một số bé tay chân miệng chỉ có vài nốt kín đáo ở mông, đầu gối hoặc nếp gấp, nên ba mẹ không nên dựa riêng vào số lượng nốt để đoán bệnh.

Cách phân biệt tay chân miệng và thủy đậu qua vị trí và đặc điểm nốt trên da của bé.
Cách phân biệt tay chân miệng và thủy đậu qua vị trí và đặc điểm nốt trên da của bé.

Lưu ý cho ba mẹ: Không phải bé tay chân miệng nào cũng có mụn nước rõ ở lòng bàn tay. Nếu bé sốt, nổi nốt ở nhiều vị trí hoặc ba mẹ không chắc con bị bệnh gì, hãy đưa bé đến cơ sở y tế để được đánh giá.

3 Diễn tiến thường gặp của từng bệnh

Mỗi bệnh có quá trình diễn tiến riêng. Theo dõi sát từng ngày giúp ba mẹ chăm sóc con phù hợp và biết lúc nào cần nhờ đến bác sĩ.

Tay chân miệng

Sau thời gian ủ bệnh, bé thường sốt, đau họng, loét miệng rồi nổi mụn nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân và có thể ở mông, đầu gối. Vết loét khiến bé đau khi nuốt nên hay chảy dãi, quấy khóc và bỏ bú. Đa số bé tự hồi phục sau khoảng 7 đến 10 ngày, khi vết loét lành và mụn nước khô dần.

Thủy đậu

Thủy đậu thường bắt đầu bằng mệt mỏi, sốt nhẹ và chán ăn, sau đó nổi các đốm đỏ ở ngực, lưng, mặt rồi lan ra khắp người. Các đốm đỏ chuyển thành mụn nước mọng, dịch có thể đục dần rồi khô lại thành vảy. Vì các nốt nổi thành nhiều đợt nên cùng lúc trên da bé có thể thấy đủ các giai đoạn. Nếu bé gãi làm vỡ mụn nước, vi khuẩn dễ xâm nhập gây nhiễm trùng da, để lại vết thâm hoặc sẹo.

Các nốt thủy đậu chuyển từ mụn nước sang đóng vảy khô rồi bong dần.
Các nốt thủy đậu chuyển từ mụn nước sang đóng vảy khô rồi bong dần.

4 Khi nào cần đưa bé đi khám?

Mức độ nặng của tay chân miệng không phụ thuộc vào việc mụn nước nổi nhiều hay ít, mà phụ thuộc vào các dấu hiệu toàn thân của bé. Ba mẹ nên đưa con đến cơ sở y tế sớm khi thấy một trong những dấu hiệu sau:

  • Sốt cao khó hạ: Bé sốt từ 39°C trở lên hoặc sốt kéo dài trên 2 ngày.
  • Dấu hiệu thần kinh: Giật mình chới với, run tay chân, đi đứng loạng choạng hoặc quấy khóc dai dẳng không dỗ được.
  • Thay đổi tinh thần: Bé lừ đừ, li bì, khó đánh thức hoặc kém tương tác như thường ngày.
  • Dấu hiệu hô hấp, tuần hoàn: Thở nhanh, thở gấp hoặc da nổi bông.
  • Dấu hiệu tiêu hóa: Bé nôn nhiều lần, bỏ bú hoặc không chịu ăn uống.
  • Dấu hiệu nhiễm khuẩn da: Vùng da quanh mụn nước sưng đỏ, đau, chảy mủ hoặc bé sốt trở lại sau khi đã bớt, thường gặp khi mụn nước bị gãi vỡ.

Bệnh có thể diễn tiến nhanh, vì vậy ba mẹ không nên chần chừ theo dõi tại nhà khi thấy các dấu hiệu nặng, kể cả vào ban đêm. Với bé nhỏ, bé có bệnh nền hoặc bé chưa tiêm phòng thủy đậu mà vừa tiếp xúc người bệnh, ba mẹ nên hỏi bác sĩ sớm.

5 Chăm sóc bé tại nhà khi bị tay chân miệng hoặc thủy đậu

Dù là bệnh nào, ba mẹ cũng nên giữ da bé sạch, hạn chế gãi, giúp bé ăn uống dễ chịu và hỏi bác sĩ trước khi bôi hay cho bé dùng bất kỳ loại thuốc nào.

Giữ da sạch và hạn chế bé gãi

Ba mẹ có thể lau hoặc tắm nhanh cho bé bằng nước ấm trong phòng kín gió, dùng khăn sữa mềm thấm nhẹ chứ không chà xát lên vùng có mụn nước. Ba mẹ nên cắt ngắn móng tay, cho bé mặc đồ cotton rộng rãi, thoáng mát và không chọc vỡ mụn nước. Ủ quá ấm khiến bé ra nhiều mồ hôi và khó chịu hơn, nên ba mẹ cần giữ phòng ngủ thông thoáng, sạch sẽ.

Ăn uống khi bé đau miệng

Khi miệng đau, bé thường sợ ăn. Ba mẹ nên chia nhỏ bữa ăn thành nhiều cữ, chuẩn bị món mềm, lỏng như cháo loãng, súp xay nhuyễn và để nguội bớt trước khi cho bé ăn, tránh món quá mặn, quá chua hoặc còn nóng. Bé nên được uống nước từng ngụm nhỏ, chia nhiều lần. Nếu bé từ chối ăn uống, môi khô, mắt trũng hoặc đi tiểu ít, ba mẹ hãy đưa con đến cơ sở y tế.

Giữ da sạch thoáng và cho bé uống đủ nước khi bị tay chân miệng hoặc thủy đậu.
Giữ da sạch thoáng và cho bé uống đủ nước khi bị tay chân miệng hoặc thủy đậu.

Nghỉ ở nhà và phòng lây lan

Với tay chân miệng, bé nên nghỉ ở nhà khoảng 10 ngày kể từ khi khởi phát và chỉ đi học lại khi hết sốt không cần thuốc hạ sốt, mụn nước đã khô, ăn uống được và có ý kiến của bác sĩ hoặc nhà trường. Với thủy đậu, bé cần ở nhà cho đến khi các nốt đã đóng vảy. Virus tay chân miệng có thể thải qua phân trong nhiều tuần, nên người chăm sóc cần rửa tay bằng xà phòng sau khi thay tã hoặc vệ sinh cho bé và thường xuyên lau sạch đồ chơi, bề mặt bé hay chạm vào.

Cảnh báo cho ba mẹ: Ba mẹ không nên tự ý bôi thuốc ngứa, thuốc màu hay thuốc chống dị ứng lên mụn nước của bé khi chưa hỏi bác sĩ. Cũng không nên cạo gió, đắp lá hoặc dùng mẹo dân gian vì có thể làm trầy da, nhiễm khuẩn và gây khó khăn cho bác sĩ khi đánh giá bệnh.

6 Câu hỏi thường gặp về tay chân miệng và thủy đậu

Dưới đây là những thắc mắc ba mẹ thường gặp khi con có mụn nước kèm sốt.

Bé đã từng mắc tay chân miệng hoặc thủy đậu có bị lại không?

Thủy đậu thường để lại miễn dịch lâu dài nên hiếm khi mắc lại. Tay chân miệng do nhiều chủng virus gây ra nên bé vẫn có thể mắc nhiều lần.

Bé bị mụn nước có cần kiêng nước, kiêng gió quá mức không?

Ba mẹ không cần kiêng quá mức. Bé vẫn có thể được lau hoặc tắm nhanh bằng nước ấm sạch trong phòng kín gió, thấm khô nhẹ nhàng bằng khăn mềm. Nếu da bé có nốt vỡ hoặc trầy xước, ba mẹ nên hỏi bác sĩ cách vệ sinh phù hợp.

Ba mẹ có nên tự bôi thuốc lên mụn nước của bé không?

Không nên. Việc dùng thuốc cho trẻ cần có chỉ định của bác sĩ. Ba mẹ hãy mô tả cho bác sĩ biết vị trí nốt, mức độ ngứa và các dấu hiệu đi kèm để được tư vấn phù hợp.

Bé có thể phòng tay chân miệng và thủy đậu bằng vắc xin không?

Thủy đậu có vắc xin phòng ngừa, thời điểm tiêm tùy loại vắc xin và theo tư vấn của bác sĩ. Với tay chân miệng, vắc xin chỉ bảo vệ trước một số chủng virus, nên bé vẫn cần được giữ vệ sinh tay và môi trường sống. Ba mẹ nên hỏi bác sĩ về lịch tiêm phù hợp cho con.

Bé đau họng, bỏ ăn thì ba mẹ nên làm gì?

Ba mẹ chia nhỏ bữa ăn, ưu tiên món mềm, lỏng và để nguội bớt, cho bé uống nước từng ngụm nhỏ. Nếu bé không chịu ăn uống, nôn nhiều hoặc có dấu hiệu mất nước, hãy đưa con đi khám.

Xem thêm:

Tay chân miệng và thủy đậu đều gây mụn nước nhưng khác nhau về vị trí nổi nốt, mức độ ngứa và thời gian ủ bệnh, nên khi chưa chắc con bị bệnh gì, ba mẹ hãy đưa bé đi khám sớm. Ba mẹ có thể tham khảo thêm các sản phẩm chăm sóc bé tại website avakids.com hoặc gọi hotline 1900.866.874 (8:00 - 21:30) để được tư vấn miễn phí nhé!

Nguồn tham khảo

Lịch sử cập nhật
Lần cập nhật Ngày Người cập nhật Nội dung cập nhật
Lần 01Mới nhất 31/10/2026 Phạm Thị Ngọc Ánh Cập nhật nội dung bài viết
Ngày xuất bản 29/10/2026 Phạm Thị Ngọc Ánh Xuất bản bài viết

Bài viết có hữu ích với bạn không?

Có
Không

Cám ơn bạn đã phản hồi!

Xin lỗi bài viết chưa đáp ứng nhu cầu của bạn. Vấn đề bạn gặp phải là gì?

Bài tư vấn chưa đủ thông tin
Chưa lựa chọn được sản phẩm đúng nhu cầu
Bài tư vấn sai mục tiêu
Bài viết đã cũ, thiếu thông tin
Gửi