Thuốc tránh thai là gì? Cách sử dụng và những lưu ý

Thuốc tránh thai được biết đến là một phương pháp ngừa thai đơn giản và hiệu quả. Tuy nhiên, nhiều chị em dù uống thuốc tránh thai nhưng vẫn bị “bể kế hoạch”, mang thai ngoài ý muốn. AVAKids sẽ chia sẻ về những lưu ý khi sử dụng thuốc qua bài viết dưới đây.

1Thuốc tránh thai là gì?

Thuốc tránh thai (thuốc ngừa thai) là loại thuốc chứa nội tiết tố dùng để ngăn ngừa mang thai. Nếu chị em sử dụng đều và cố định vào đúng một thời điểm trong ngày, thuốc sẽ có hiệu quả ngừa thai đến 99%.

Tuy nhiên, việc duy trì uống thuốc tránh thai hàng ngày có thể gặp khó khăn. Nếu quên uống thuốc dù 1 hoặc 2 ngày sẽ làm mất đi hiệu quả ngừa thai. Theo thống kê, cứ mỗi 100 phụ nữ dùng phương pháp này có đến 9 người mang thai ngoài ý muốn.

2Phân loại thuốc tránh thai

Thuốc tránh thai kết hợp

Thuốc tránh thai kết hợp còn gọi là thuốc tránh thai hàng ngày được sử dụng phổ biến nhất hiện nay. Đây là loại thuốc chứa đồng thời 2 loại hoocmon sinh dục nữ là Progestin và Estrogen, có vai trò làm ức chế sự rụng trứng, khiến chất nhầy ở cổ tử cung đặc hơn, ngăn cản tinh trùng đi vào cũng như giảm sự di chuyển của tinh trùng ở trong ống dẫn trứng.

Để đạt hiệu quả ngừa thai cao, chị em phải duy trì uống thuốc đều đặn mỗi ngày và kéo dài trong suốt chu kỳ kinh nguyệt. Trên thị trường hiện nay có 2 dạng thuốc tránh thai kết hợp:

• Dạng vỉ 21 viên: dùng 1 viên/ngày, uống liên tục trong 21 ngày đầu của chu kỳ kinh nguyệt, sau đó ngưng 7 ngày và tiếp tục uống vỉ thuốc mới ở chu kỳ kinh mới.
• Dạng vỉ 28 viên: uống 1 viên/ngày, liên tục trong 28 ngày (theo thứ tự ghi trên nhãn thuốc) và uống liên tục không nghỉ.

Thuốc tránh thai kết hợp loại 28 viên

Thực chất trong vỉ thuốc thuốc tránh thai 28 viên sẽ bao gồm 21 viên thuốc chứa hoocmon, và 7 viên còn lại chỉ chứa những chất dinh dưỡng khác như folate, vitamin và có màu sắc khác nhau. Điều này giúp các chị em phụ nữ uống thuốc theo một chu kỳ liên tục, tạo thành thói quen uống thuốc, từ đó nâng cao khả năng tránh thai.

Thuốc tránh thai khẩn cấp

Thuốc tránh thai khẩn cấp dùng trong những trường hợp bất khả kháng

Thuốc tránh thai khẩn cấp có hiệu quả rất cao, dùng trong những tình thế bắt buộc, có nguy cơ cao thụ thai. Thuốc thường được chỉ định dùng cho những trường hợp như:

• Người quan hệ tình dục (QHTD) không thường xuyên, người không dùng thuốc tránh thai kết hợp, không đặt dụng cụ tránh thai ở tử cung, không đeo bao cao su…
• Bị cưỡng hiếp, không muốn mang thai
• Gặp tai nạn khi QHTD như bao cao su bị rách, tuột hoặc quên uống thuốc ngừa thai hàng ngày.

Hiện nay thuốc tránh thai khẩn cấp có các loại là 1 viên và 2 viên. Các bác sĩ Sản khoa khuyến cáo, chị em không được lạm dụng thuốc này, chỉ nên dùng tối đa 2 viên/tháng để không gây ra nhiều tác dụng phụ.

Thuốc tránh thai chỉ chứa Progestin

Thuốc tránh thai chỉ chứa Progestin là một loại thuốc tránh thai hàng ngày, thành phần chỉ chứa nội tiết tố Progestin. Thuốc này có dạng gói bao gồm 28 viên. Để phát huy hiệu quả trong việc ngừa thai, chị em phải uống thuốc ở cùng một thời điểm trong ngày. Nếu uống thuốc trễ hơn 3 giờ so với bình thường thì xem như không uống thuốc vào ngày hôm đó.

Loại thuốc này là giải pháp hiệu quả đối với những phụ nữ không thể dùng Estrogen hoặc muốn ngừa thai trong giai đoạn đang cho con bú vì thuốc sẽ không ảnh hưởng đến việc tiết sữa.

3Tác dụng của thuốc tránh thai

Thuốc tránh thai có công dụng chính là ngăn chặn sự thụ tinh và ngừa thai. Ngoài ra, thuốc tránh thai còn có nhiều công dụng khác bao gồm:

• Cải thiện hội chứng tiền kinh nguyệt. Đây là hội chứng thường xuất hiện trước khi hành kinh 2 tuần. Các chị em thường có biểu hiện như: đau ngực, tâm trạng cáu gắt, nổi mụn trứng cá… Thuốc tránh thai sẽ giúp hoocmon trong cơ thể ổn định và cải thiện các triệu chứng trên.
• Giảm đau khi hành kinh. Khi dùng thuốc tránh thai, lượng hoocmon trong cơ thể sẽ được ổn định, hạn chế được sự phát triển của các mô bên trong, từ đó giúp giảm đau bụng kinh.
• Điều hoà chu kỳ kinh nguyệt. Việc rối loạn kinh nguyệt thường là do thiếu Progesterone, trong thuốc tránh thai có thành phần này, vì thế sẽ giúp điều kinh hiệu quả.
• Trị mụn. Thuốc tránh thai làm ức chế sự hình thành và phát triển của mụn. Phương pháp này cũng được nhiều bác sĩ kê đơn dùng trị mụn cho bệnh nhân.
• Giảm đau đầu. Nếu chị em phụ nữ gặp phải đau đầu do lượng hoocmon Estrogen và Progesterone trong cơ thể thay đổi thì có thể dùng thuốc tránh thai, lúc này sẽ giảm đau đầu.

Ngoài những công dụng kể trên, thuốc tránh thai còn có tác dụng trong: điều trị u xơ tử cung, kiểm soát nóng nảy ở giai đoạn tiền mãn kinh...

4Cơ chế hoạt động thuốc tránh thai

Mang thai là kết quả của quá trình thụ tinh, trứng sau khi thụ tinh sẽ bám chặt vào bên trong tử cung. Từ đó, các hoocmon trong cơ thể sẽ kiểm soát, ngăn chặn rụng trứng để cho cơ thể tiếp nhận trứng đã được thụ tinh.

Thuốc tránh thai thường chứa một lượng nhỏ nội tiết tố Progestin và Estrogen hoặc chỉ chứa Progestin. Các chất này sẽ ức chế hoocmon tự nhiên bên trong cơ thể để tránh thai theo nhiều cách tùy vào loại thuốc như: làm cơ thể ngừng rụng trứng, làm thay đổi chất nhầy ở cổ tử cung khiến tinh trùng khó đi qua hoặc thay đổi niêm mạc của tử cung, ngăn chặn trứng đã thụ tinh không thể làm tổ.

5Cách uống thuốc tránh thai

Thuốc tránh thai hàng ngày phải được uống đều đặn

Thuốc tránh thai hàng ngày

Chị em dùng thuốc tránh thai hàng ngày sẽ đạt hiệu quả và an toàn nếu dùng đúng liều lượng và hướng dẫn sử dụng. Mặc dù có rất nhiều nhà sản xuất thuốc tránh thai hàng ngày khác nhau nhưng cách sử dụng thuốc sẽ giống nhau ở mỗi loại.

Đối với thuốc tránh thai hàng ngày dạng vỉ 21 viên

• Vỉ đầu tiên: uống 1 viên mỗi ngày, từ ngày đầu của chu kỳ kinh nguyệt và uống hàng ngày đến khi hết 21 viên. Trường hợp đã qua chu kỳ kinh 5 ngày thì bắt đầu uống từ ngày thứ 5 đến hết vỉ.
• Vỉ kế tiếp: Sau khi đã uống hết vỉ đầu tiên thì nghỉ uống 7 ngày sau đó tiếp tục uống vỉ kế tiếp, điều đặn 1 viên cho đến hết vỉ.
• Từ vỉ thứ 2 trở đi sẽ nghỉ uống trong vòng 7 ngày rồi tiếp tục uống vỉ kế tiếp và không cần phụ thuộc vào chu kỳ kinh nguyệt.

Lưu ý: Để tăng hiệu quả ngừa thai, trong 7 ngày đầu tiên uống thuốc tránh thai chị em nên dùng bao cao su khi QHTD hoặc QHTD an toàn.

Đối với thuốc tránh thai hàng ngày dạng vỉ 28 viên

Cách uống thuốc tránh thai loại vỉ 28 viên tương tự như loại vỉ 21 viên. Chị em bắt đầu uống vào ngày đầu của chu kỳ kinh, mỗi ngày uống 1 viên đến khi hết vỉ. Sau đó, chuyển sang vỉ kế tiếp mà không cần nghỉ 7 ngày.

Thuốc tránh thai khẩn cấp  

• Đối với thuốc tránh thai khẩn cấp 1 viên, hàm lượng 1,5mg (thành phần Levonorgestrel) chị em nên uống càng sớm càng tốt và tối đa trước 72 giờ sau khi QHTD không an toàn. Uống trong vòng 24 giờ đầu tiên sau quan hệ thì hiệu quả tránh thai là 95%, từ 25 giờ - 48 giờ tiếp theo hiệu quả giảm còn 85% và từ 49 giờ - 72 giờ hiệu quả tránh thai chỉ còn lại 58%.
• Đối với thuốc tránh thai khẩn cấp 1 viên, hàm lượng 10mg (thành phần Mifepristone) được khuyến cáo nên dùng càng sớm càng tốt để đạt hiệu quả cao nhất. Chị em phải uống thuốc tránh thai loại này trong vòng 120 giờ sau khi QHTD.
• Với thuốc tránh thai khẩn cấp loại 2 viên, hàm lượng 0,75mg/viên (thành phần Levonorgestrel) thì phải uống viên thứ nhất không chậm hơn 72 giờ, viên thứ hai uống sau viên thứ nhất 12 giờ. Lưu ý phải uống đủ 2 viên mới có phát huy tác dụng tránh thai.

6Lưu ý khi sử dụng thuốc tránh thai

Nếu quên uống thuốc tránh thai hàng ngày, phải kết hợp dùng bao cao su khi QHTD

• Để đề phòng trường hợp quên dùng thuốc tránh thai, phải dự phòng các biện pháp tránh thai khác như sử dụng bao cao su khi QHTD.
• Luôn mang theo thuốc bên mình nếu chị em phải thường xuyên đi công tác. Trường hợp nếu đi du lịch nước ngoài có chênh lệch múi giờ, nên tiếp tục uống thuốc theo đúng múi giờ nước mình.
• Nên uống thuốc tránh thai cùng một thời điểm trong ngày. Dù không có quy định thời gian uống thuốc tối ưu cho bất kỳ loại nào, nhưng nên uống vào cùng một thời điểm trong ngày để tránh việc quên thuốc. Tốt nhất, nên uống vào buổi sáng, để phòng trường hợp quên thì có thể uống bù vào buổi chiều hoặc tối cùng ngày.
• Khi điều trị bất kỳ bệnh lý nào, chị em phải thông báo với bác sĩ về loại thuốc tránh thai và liều lượng đang sử dụng. Bởi vì một số nhóm thuốc khi dùng chung với thuốc tránh thai sẽ gây tương tác và thay đổi công hiệu lực của thuốc tránh thai. Các nhóm thuốc như: thuốc chống lao, thuốc chống động kinh, kháng sinh penicillin, tetracyclin, các thuốc chống trầm cảm, các loại hormon tuyến giáp, thuốc nhuận tràng, thuốc chống tăng huyết áp…

7Câu hỏi thường gặp về thuốc tránh thai

Nên làm gì nếu quên uống thuốc hoặc nôn sau khi uống?

Nếu quên uống thuốc tránh thai hoặc uống trễ so với giờ uống thuốc mỗi ngày, chị em phải uống ngay viên thuốc đã quên, kể cả trong trường hợp ngày hôm đó phải uống 2 viên. Sau đó, tiếp tục uống các viên thuốc khác theo đúng lịch cho đến viên cuối cùng trong vỉ. Trường hợp này không cần dùng các biện pháp tránh thai bổ sung khác trong những lần QHTD tiếp theo.

Tuy nhiên, nếu đã QHTD trong vòng 5 ngày trước đó, chị em nên sử dụng dự phòng phương pháp tránh thai khẩn cấp khác. Trong vòng 7 ngày sau khi quên uống thuốc nên áp dụng đồng thời cùng với biện pháp tránh thai cơ học (như sử dụng bao cao su).

Nếu chị em đang dùng loại vỉ 21 viên và quên uống trong tuần cuối cùng, cần bắt đầu uống vỉ thuốc tiếp theo mà không cần nghỉ 7 ngày.

Sau khi quên uống thuốc tránh thai, nếu thấy mất kinh (5 ngày trở lên) hoặc chu kỳ kinh nguyệt thay đổi, chị em nên test thử thai để kiểm tra.

Trường hợp bị nôn ói trong vòng 3 - 4 giờ sau khi uống thuốc, chị em nên uống ngay 1 viên tiếp theo. Nếu liên tục bị nôn ói hoặc tiêu chảy, cần đến gặp các bác sĩ chuyên khoa để khám.

Thuốc tránh thai có tác dụng phụ gây hại nào không?

Thuốc tránh thai xuất hiện từ rất lâu và có hàng triệu phụ nữ trên thế giới đã sử dụng thuốc một cách an toàn. Tuy nhiên, các loại hoocmon trong thuốc có thể gây nên tác dụng phụ cho một số người. Sau khi uống thuốc, một vài chị em có thể gặp các triệu chứng như:

• Đau đầu
• Buồn nôn
• Đau ngực
• Rối loạn chu kỳ kinh nguyệt (sớm hơn, trễ hơn hoặc bị ngưng hoàn toàn sau dùng thuốc)
• Xuất hiện chảy máu giữa kỳ kinh hoặc tiết dịch màu nâu

Khi mới dùng thuốc tránh thai, cơ thể chị em có thể chưa kịp tiếp nhận sự thay đổi, do đó nên cố gắng dùng thuốc để nội tiết tố điều chỉnh lại ổn định hơn và các tác dụng phụ sẽ biến mất sau 2-3 tháng. Trường hợp chị em gặp phải cảm giác khó chịu kéo dài, hãy đến gặp bác sĩ để được tư vấn và hướng dẫn sử dụng loại thuốc ngừa thai phù hợp.

Những ai không nên uống thuốc tránh thai?

Những chị em không nên dùng thuốc tránh thai kết hợp nếu có bất kỳ dấu hiệu sau:

• Huyết khối hoặc tiền sử về bệnh lý đông máu
• Có tiền sử đột quỵ hoặc đau tim
• Bệnh động mạch vành
• Nghi ngờ hoặc đang mắc ung thư vú, ung thư tử cung, ung thư cổ tử cung…
• Chảy máu âm đạo chưa rõ nguyên nhân
• Vàng da khi mang thai
• Khối u gan
• Nghi ngờ có thai
• Nếu đang có dự định phẫu thuật và phải nghỉ ngơi thời gian dài
• Cao huyết áp
• Tiểu đường không kiểm soát được
• Mắc bệnh Lupus
• Chứng đau nửa đầu
• Không nên uống thuốc tránh thai chỉ có Progestin nếu đang có vấn đề về đông máu.

8Đôi lời từ AVAKids

Để thuốc tránh thai phát huy tác dụng thì phải được dùng đúng cách và đều đặn theo hướng dẫn. Rất ít các trường hợp gặp phải tác dụng phụ của thuốc, tuy nhiên các chị em có thể đến gặp bác sĩ để tham khảo thêm nếu thấy có bất thường sau khi dùng thuốc. Hy vọng qua bài viết AVAKids chia sẻ, sẽ giúp chị em phụ nữ có thêm nhiều kiến thức và hiểu biết nhằm đảm bảo sức khỏe sinh sản của mình.

Ngọc Hà tổng hợp

Kiểm duyệt bởi Anh Thư