Khi con bạn là một đứa trẻ nhạy cảm - Cha mẹ nên dạy con sao cho tích cực?

Một số trẻ nhỏ thường thể hiện cảm xúc mạnh như hay nổi giận, khóc nhiều, thất vọng nhanh hoặc quá phấn khích so với các bạn cùng trang lứa. Việc giàu cảm xúc ở một đứa trẻ sẽ khiến cuộc sống của chúng trở nên khó khăn.

Trẻ giàu cảm xúc thường có biểu hiện mạnh như thường nổi giận hoặc quá phấn khích. Ảnh: freepik

Ba mẹ nên dạy trẻ cách quản lý những cảm xúc tiêu cực, trau dồi nhận thức để trẻ có những nhìn nhận tích cực hơn. AVAKids sẽ giới thiệu cho ba mẹ những cách hiệu quả để dạy một đứa trẻ giàu cảm xúc.

1Dạy trẻ về cảm xúc

Nói với trẻ rằng những gì khiến trẻ khó chịu trong lòng đều có tên gọi. Ba mẹ nên dạy trẻ nhận biết và xác định cảm xúc. Ví dụ ba mẹ hãy nói: “Ba/mẹ thấy hiện tại con đang buồn” hoặc “Ba/mẹ thấy là con đang không được bình tĩnh”.

Bên cạnh đó, ba mẹ cũng nên nói lên cảm xúc của mình như: “Ba/mẹ rất buồn vì hôm nay chúng ta không thể đi thăm bà” hoặc “Ba/mẹ ngạc nhiên vì hôm nay những cậu bé đó lại khá xấu tính”.

Có thể bắt đầu các cuộc trò chuyện về cảm xúc với con bằng cách nói đến các nhân vật trong sách hoặc trên chương trình truyền hình. Ba mẹ hãy hỏi những câu như “Con cảm thấy nhân vật này thế nào?"

Nhận thức được cảm xúc có thể giúp trẻ vững tinh thần và việc thường xuyên thực hành cách này sẽ giúp cảm xúc của trẻ được cải thiện.

2Cảm xúc riêng biệt so với hành vi

Trẻ nên được ba mẹ dạy rằng biểu hiện cảm xúc thì bình thường nhưng phải có hành vi đúng

Ba mẹ nên hướng dẫn trẻ thể hiện cảm xúc phù hợp với hoàn cảnh, chẳng hạn như la hét ầm ĩ giữa cửa hàng tạp hóa hoặc nổi cáu ở trường học là không đúng.

Cho trẻ hiểu rằng cảm xúc tức giận hoặc sợ hãi là hoàn toàn bình thường, tuy nhiên trẻ phải có hành vi đúng đắn khi gặp những cảm giác không thoải mái đó.

Ví dụ, trẻ có quyền nổi giận với ai đó nhưng không nên đánh họ. Hoặc có thể cảm thấy khó chịu vì cửa hàng hết món kem mà trẻ yêu thích, nhưng không có nghĩa là trẻ lăn lộn trên sàn nhà để khóc lóc và quấy rầy người khác.

Ba mẹ nên kỷ luật trẻ vì hành vi chưa đúng chứ không nên kỷ luật vì cảm xúc tiêu cực.  Ví dụ như ba mẹ hãy nói: “Con không được chơi tiếp vì đã đánh em trai” hoặc “Con sẽ không được dùng món đồ chơi này vì con la hét quá ồn ào.”  

Bài viết liên quan: Bí quyết để giáo dục trí tuệ cảm xúc cho trẻ mầm non - Ba mẹ có thể áp dụng ngay từ hôm nay

3Đồng cảm

Nên để trẻ biết rằng ba mẹ có thể hiểu cảm xúc của trẻ. Ảnh: unsplash

Đôi khi ba mẹ vô tình làm giảm thiểu cảm xúc của trẻ, điều đó không đúng. Ví dụ ba mẹ nói “Đừng buồn nữa, đó không phải là một vấn đề lớn!”. Khi ba mẹ nghĩ trẻ đang tức giận, buồn bã, thất vọng hay xấu hổ hãy đặt tên cho cảm xúc đó và thể hiện cho trẻ biết rằng ba mẹ hiểu và đồng cảm.

Khi nói: "Ba/mẹ biết con đang giận vì hôm nay chúng ta không đi công viên", cho thấy ba mẹ hiểu con đang tức giận, nhưng có thể chưa đủ.

Thay vào đó, ba mẹ hãy nói: “Ba/mẹ biết con đang giận vì hôm nay chúng ta không đi công viên, ba mẹ cũng rất buồn vì không làm được những việc mình muốn”.

Yếu tố bổ sung đó củng cố cho trẻ biết rằng ba mẹ luôn đồng cảm với những nỗi buồn của trẻ. Bên cạnh đó, ba mẹ nên giúp trẻ hiểu rằng cảm xúc có thể thoáng qua và cảm giác hiện tại sẽ không kéo dài thậm chí chỉ duy trì một vài phút.

4Chấp nhận

Ba mẹ thường gặp khó khăn với những đứa trẻ giàu cảm xúc bởi vì đôi khi không thể hiểu tại sao trẻ lại có cảm xúc đó. Trẻ nhỏ cần được học cách nhận biết, hiểu, đương đầu với những cảm xúc của mình và cảm giác được mọi người chấp nhận sẽ giúp ích rất nhiều cho trẻ.

Một số người gọi những đứa trẻ quá nhạy cảm là nhút nhát, yếu đuối, điều này có thể gây tổn thương cho trẻ. Khóc lóc, tức giận, thất vọng không phải điều xấu và cũng không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối.

Mỗi người có mỗi tính cách khác nhau và sự nhạy cảm chỉ là một phần nhỏ, nên cho trẻ biết rằng ba mẹ luôn chấp nhận con người của chúng. 

Bài viết liên quan: Phát triển kỹ năng xã hội cho trẻ mầm non ngay tại nhà, ba mẹ cần làm gì?

5Dạy trẻ điều tiết cảm xúc

Khả năng điều tiết cảm xúc phụ thuộc phần lớn vào độ tuổi và sự phát triển của trẻ. Trước khi một đứa trẻ được 24 hoặc 36 tháng tuổi, khả năng kiềm chế thường rất thấp. Tuy nhiên, ba mẹ vẫn có thể bắt đầu dạy trẻ cách quản lý cảm xúc.

Khi học mẫu giáo, nhiều trẻ đã có những kỹ năng cần thiết để bắt đầu học cách điều tiết cảm xúc của mình. Dưới đây là một số kỹ năng hữu ích ba mẹ có thể dạy trẻ:

Ba mẹ dạy trẻ kiềm chế cảm xúc bằng cách tập hít thở sâu

• Tập hít thở sâu: Ba mẹ hãy dạy trẻ cách hít vào bằng mũi và sau đó thở ra bằng miệng một cách chậm rãi (Thử dạy trẻ bằng câu: "ngửi một bông hoa, sau đó thổi bong bóng"). Ba mẹ có thể cùng trẻ làm một vài lần trong lúc bực bội và hãy khuyến khích trẻ tự làm khi cần thiết.
• Đếm số để bình tĩnh: Dạy trẻ đánh lạc hướng bản thân khỏi những suy nghĩ khó chịu bằng cách đếm số. Đếm từ 1 đến 10 hoặc 100 là cách có thể giúp trẻ giảm bớt sự lo lắng.
• Nghỉ ngơi: Ba mẹ có thể cho trẻ một ít thời gian nghỉ ngơi để bình tĩnh lại. Hãy cho trẻ biết nên làm điều này trước khi thực hiện hành vi sai trái. Bằng cách đó sẽ giúp trẻ kiểm soát bản thân.

Bộ dụng cụ giúp điều tiết cảm xúc hiệu quả bởi vì thu hút các giác quan của trẻ. Ảnh: freepik

• Tạo một bộ dụng cụ giúp trẻ bình tĩnh: Sách tô màu, bút chì màu, hình dán, những bức ảnh mà trẻ thích và âm nhạc nhẹ nhàng sẽ có thể thu hút các giác quan và giúp trẻ kiểm soát cảm xúc của mình.
• Giải quyết vấn đề với trẻ: Nếu cảm xúc quá mạnh gây các vấn đề cho trẻ như bạn bè không muốn chơi cùng vì trẻ hay khóc hoặc thường nổi giận khi thua cuộc, ba mẹ hãy cùng ngồi xuống để giải quyết vấn đề với trẻ. Ba mẹ nên yêu cầu trẻ nói ra những mong muốn và đưa ra giải pháp cho vấn đề đó.
• Xác định các yếu tố thúc đẩy tâm trạng: Ba mẹ nên tìm hiểu về những điều trẻ thích làm khi cảm thấy vui vẻ như chơi ngoài trời, đọc một cuốn truyện cười hoặc hát những bài hát yêu thích.

Hãy viết những điều đó ra và nói với trẻ rằng đây là những điều giúp trẻ thoải mái hơn. Khi trẻ cảm thấy tồi tệ, hãy khuyến khích trẻ tham gia vào một trong những điều này để kiềm chế cảm xúc tiêu cực.

6Tránh làm trẻ bộc phát cảm xúc

Trẻ có thể bộc phát cảm xúc mạnh khi ba mẹ vô tình có những hành xử chưa phù hợp. Ảnh: freepik

Cách ba mẹ phản ứng với cảm xúc của trẻ sẽ tạo ra sự khác biệt, đôi khi ba mẹ vô tình làm cho trẻ bộc phát cảm xúc mạnh. Nếu ba mẹ đang cố gắng giúp trẻ điều chỉnh cảm xúc tốt thì nên tránh:

• Khen thưởng khi trẻ bình tĩnh lại: Nếu ba mẹ tặng trẻ một món quà đặc biệt mỗi khi kiềm chế được cảm xúc, trẻ có thể học được rằng: bật khóc hoặc la mắng người khác là những cách tốt để đạt được thứ chúng muốn.
• Tắm cho trẻ: Mặc dù khi cảm xúc bộc phát, ba mẹ phải tạo sự thoải mái cho trẻ, trong đó có việc đi tắm, nhưng không nên lạm dụng việc đó. Ba mẹ sẽ không muốn trẻ biết rằng khó chịu là cách tốt nhất để thu hút sự chú ý.
• Thường xuyên xoa dịu trẻ: Việc xoa dịu khi trẻ nóng giận là rất hữu ích, nhưng ba mẹ cũng cần dạy cho trẻ những kỹ năng cần thiết để trẻ tự bình tĩnh trở lại, kiềm chế cảm xúc khi ba mẹ không có mặt.
• Khuyên trẻ ngừng khóc: Việc đó sẽ khiến trẻ khó chịu hơn vì trẻ sẽ nghĩ rằng mình đang làm sai điều gì đó và điều đó sẽ không giúp trẻ ngừng khóc dễ dàng.
• Thông báo rằng trẻ nhạy cảm: Nếu ba mẹ nói với mọi giáo viên, huấn luyện viên hoặc phụ huynh của bạn bè rằng trẻ là người nhạy cảm, ba mẹ có thể đang gửi một thông báo rằng không thể kiểm soát trẻ được.

Việc cung cấp một số thông tin chi tiết về tính tình của trẻ không phải là một yêu cầu bắt buộc. Chỉ cung cấp thông tin này nếu ba mẹ nghĩ rằng điều đó sẽ hữu ích hoặc làm cho mọi người thay đổi cách tiếp cận khi tương tác với trẻ. Ba mẹ hãy nói những điều tích cực như “Con tôi là một đứa trẻ giàu cảm xúc”. 

Bài viết liên quan: Những hoạt động phát triển năng lực cảm xúc và xã hội cho trẻ

7Thử thách trẻ

Ba mẹ có thể giúp trẻ tránh khỏi những việc khó chịu. Ví dụ, nếu ba mẹ biết một bộ phim buồn đang được chiếu thì ba mẹ không nên để trẻ xem.

Tuy nhiên, việc giúp trẻ tránh khỏi mọi thử thách khó khăn từ thực tế của cuộc sống đều có thể phản tác dụng. Để đạt được thành công và một cuộc sống chất lượng trẻ cần được thực hành cách xử lý nhiều loại cảm xúc trong nhiều bối cảnh khác nhau.

Ba mẹ nên cho trẻ nhiều cơ hội để quản lý cảm xúc thay vì che chở trước mọi tình huống khó khăn và dùng trực giác của mình để biết thế nào là phù hợp với trẻ.

8Khi nào trẻ cần đến gặp bác sĩ

Ba mẹ nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ nếu phát hiện trẻ có những cảm xúc bất thường

Mặc dù trẻ cần học điều chỉnh cảm xúc từ những năm chập chững biết đi nhưng nghiên cứu cho thấy rằng trẻ khi đến 8 hoặc 9 tuổi mới thực sự kiểm soát được cảm xúc. Tuy nhiên, những vấn đề ba mẹ cần lưu ý phải nhờ đến sự trợ giúp từ bác sĩ nhi khoa ngay từ khi trẻ còn nhỏ bao gồm:

• Trẻ gặp khó khăn trong giao tiếp, bị ảnh hưởng bởi các vấn đề liên quan sức khỏe như nhiễm trùng tai, vấn đề tâm lý hoặc tình trạng y tế khác.
• Trẻ đột nhiên khó quản lý cảm xúc hơn bình thường.
• Cảm xúc của trẻ gây ra nhiều vấn đề trong cuộc sống hàng ngày như: trẻ khóc quá nhiều và không thể tập trung trong lớp học, trẻ gặp khó khăn trong việc duy trì tình bạn vì không thể kiểm soát cơn giận của mình.

Các nghiên cứu đã chứng minh mối liên hệ giữa rối loạn điều chỉnh và một loạt các vấn đề sức khỏe tâm thần khi trẻ lớn, bao gồm lo lắng, trầm cảm, hung hăng, lạm dụng chất kích thích, ý định tự tử và rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD). Rất may, những nhà nghiên cứu cho rằng việc ba mẹ dạy trẻ tự điều chỉnh cảm xúc có thể giúp trẻ tiến bộ.

Một khi vấn đề y tế hoặc tâm lý đã được loại trừ, ba mẹ có thể thực hiện các biện pháp như đã đề cập và để việc giàu cảm xúc không trở thành vấn đề lớn khi trẻ trưởng thành.

9Lời kết

Trẻ giàu cảm xúc thường cảm nhận mọi thứ một cách mãnh liệt và đó chỉ là một đặc điểm bẩm sinh. Khi trẻ quá xúc động có thể cảm thấy tức giận tột độ hoặc cũng có thể rất đồng cảm với mọi người và trở thành một nhà lãnh đạo đầy nhiệt huyết. Ba mẹ nên hỗ trợ, định hướng và kiên nhẫn để trẻ có thể học cách quản lý và điều tiết cảm xúc phù hợp. Quá trình này đôi khi khiến ba mẹ mệt mỏi nhưng có thể mang lại lợi ích cho trẻ suốt đời.

Ngọc Hà tổng hợp từ Verywell Family