Giải đáp từ chuyên gia - 18 câu hỏi thường gặp về vắc xin sởi

Bệnh sởi là bệnh rất nguy hiểm có tính truyền nhiễm cao, đặc biệt là ở trẻ nhỏ. Đây là một trong những căn bệnh gây tử vong hàng đầu cho trẻ dưới 5 tuổi. Hiện nay, biện pháp phòng ngừa tốt nhất, hiệu quả nhất là tiêm vắc xin. Vậy ba mẹ đã biết gì về vắc xin sởi chưa?

Cùng AVAKids giải đáp những thắc mắc về vắc xin sởi dưới bài viết này nhé!

Bệnh sởi là gì? 

Bệnh sởi do virus sởi gây ra. Đây là bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây qua đường hô hấp nên rất dễ lan truyền xung quanh. Người bị bệnh thường có biểu hiện như: sốt cao, ho khan kéo dài, viêm đường hô hấp, chảy nước mũi, viêm kết mạc mắt, phát ban trên da tuần tự từ đầu xuống chân,... 

Bệnh sởi ở trẻ em nếu không được chữa trị đúng cách, kịp thời có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm dẫn tới hậu quả vô cùng nghiêm trọng, nặng nhất là tử vong. Bệnh sởi ở trẻ em có thể bùng phát thành dịch nếu không được kiểm soát tốt.

Trẻ em bị bệnh sởi. Nguồn: Google

1Có những loại vắc xin sởi nào?

Tại Việt Nam hiện nay sử dụng 2 dạng vắc xin sởi bao gồm:

• Vắc xin sởi đơn (MVVAC)
• Vắc xin sởi phối hợp

Trong vắc xin sởi phối hợp gồm 2 loại là vắc xin Sởi - Rubella (MR) và vắc xin Sởi - Quai bị - Rubella (MMR). Hầu hết các loại vắc xin có dạng đông khô đi kèm với dung dịch pha tiêm. Những vắc xin được sản xuất từ các chủng vắc xin khác nhau nhưng chúng đều thuộc tuýp sinh học A.

2Tác dụng của vắc xin sởi là gì?

Sau khi tiêm, vắc xin sẽ hoạt động tạo ra miễn dịch, bao gồm miễn dịch thể, miễn dịch tế bào và interferon giúp cơ thể chống không cho virus sởi xâm nhập.

3Tiêm vắc xin sởi có phòng bệnh hoàn toàn không?

Vắc xin sởi là một trong những vắc xin có hiệu lực cao nhất, nhưng hiệu quả phòng bệnh chỉ đạt khoảng 90%. Như vậy trong số 100 trẻ tiêm vắc xin thì sẽ có một số trẻ vẫn có khả năng mắc bệnh. 

Tuy nhiên, việc đáp ứng miễn dịch ở trẻ tùy thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau như: Tuổi tiêm vắc xin, loại vắc xin, đặc điểm miễn dịch, tình trạng sức khỏe, chất lượng vắc xin và kỹ thuật thực hành tiêm chủng.

4Miễn dịch sau khi tiêm vắc xin sởi có bền vững không?

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết đối với những cá thể đã có đáp ứng miễn dịch với sởi sau khi tiêm vắc xin hoặc sau khi mắc bệnh thì cơ thể sẽ tạo được miễn dịch bảo vệ phòng bệnh sởi bền vững suốt đời.

Chính vì vậy, những trẻ đã được xác định mắc sởi bằng xét nghiệm thì không cần phải tiêm vắc xin sởi. Tuy nhiên, những trường hợp nghi mắc sởi mà không có chẩn đoán xác định thì vẫn cần phải tiêm vắc xin sởi như quy định.

5Tại sao phải tiêm đủ 2 mũi vắc xin sởi?

Theo Tổ chức tiêm chủng ở Việt Nam, thông thường trẻ sẽ được tiêm vắc xin sởi mũi đầu tiên lúc 9 tháng tuổi. Nhưng hiệu quả đáp ứng miễn dịch chỉ đạt từ 80 đến 90% vì một số lý do như tại thời điểm tiêm trẻ đang có bệnh, chất lượng bảo quản vắc xin, chưa đáp ứng với vắc xin... 

Việc tiêm mũi thứ 2 sau 12 tháng tuổi nhằm bao phủ cho 10 đến 15% miễn dịch còn lại chưa được bảo vệ bởi mũi một. Từ đó, gia tăng tỷ lệ trẻ có miễn dịch trong cộng đồng lên trên 95%.

Người được tiêm phòng đủ 2 mũi sẽ có miễn dịch cả đời, mẹ đủ kháng thể truyền cho con. Với những cá thể đã có đáp ứng miễn dịch thì tiêm mũi thứ hai không có ý nghĩa gì cả.

Tiêm đầy đủ 2 mũi vắc xin sởi để trẻ được bảo vệ tốt nhất. Nguồn: Google

6Đối tượng nào cần tiêm vắc xin sởi mũi thứ 2?

Tiến hành tiêm vắc xin sởi mũi thứ 2 cho các đối tượng sau:

• Người chưa đạt được đáp ứng miễn dịch sau tiêm mũi thứ nhất vắc xin sởi.
• Người chưa từng tiêm vắc xin sởi hoặc chưa từng bị bệnh sởi.

Tuy nhiên, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến cáo để đạt được hiệu quả phòng ngừa bệnh sởi tốt nhất. Thực hiện tiêm mũi thứ hai cho tất cả các trường hợp chưa tiêm mũi thứ hai vắc xin sởi hoặc những trường hợp không có đầy đủ bằng chứng (phiếu tiêm, sổ tiêm chủng) chứng minh đã tiêm mũi thứ hai.

7Người đã từng mắc bệnh sởi có cần tiêm vắc xin không?

Đối với những trường hợp đã xét nghiệm huyết thanh tìm IgM kháng sởi cho kết quả dương tính hoặc đã từng mắc bệnh sởi thì không cần tiêm vắc xin sởi. Vì cơ thể đã đáp ứng miễn dịch bền vững, giúp bảo vệ cơ thể an toàn trước sởi.

Đối với những trường hợp nghi ngờ mắc sởi trước đây nhưng không làm xét nghiệm chẩn đoán mắc sởi vẫn cần tiêm vắc xin sởi như một cách tăng sức đề kháng cho bản thân.

8Vắc xin có giúp phòng bệnh nếu đã tiếp xúc với virus sởi không?

Những người đã tiếp xúc với virus sởi, việc tiêm vắc xin sởi vẫn có hiệu quả phòng bệnh và giảm biến chứng của bệnh. Vì virus sởi cần thời gian để xâm nhập vào cơ thể để gây bệnh. Do vậy, nếu được tiêm vắc xin trong vòng 72 giờ kể từ khi tiếp xúc vẫn có thể phòng bệnh. 

Virus gây bệnh sởi. Nguồn: Google

Việc tiêm vắc xin trong vòng 6 ngày kể từ khi tiếp xúc với virus có thể phòng ngừa các biến chứng nặng của bệnh.

9Lịch tiêm phòng bệnh sởi

Lịch tiêm phòng ngừa sởi chuẩn do Bộ y tế đưa ra trong chương trình Tiêm chủng mở rộng cho trẻ em Việt Nam như sau:

• Mũi 1: 9 tháng tuổi
• Mũi 2: 18 tháng tuổi

Lưu ý, khoảng cách tối thiểu giữa 2 mũi tiêm vắc xin sởi là 6 tháng. Bên cạnh đó, khi trẻ được 15 đến 18 tháng tuổi có thể kết hợp tiêm vacxin 3 trong 1 phòng bệnh sởi, quai bị và Rubella (MMR). Với vắc xin MMR sẽ thực hiện tiêm mũi đầu lúc 1 tuổi và mũi nhắc lại thứ 2 từ 4 đến 6 tuổi để củng cố miễn dịch cho trẻ.

10Tiêm vắc xin sởi cho trẻ dưới 9 tháng tuổi hoặc trên 18 tháng tuổi được không?

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), chỉ tiêm vắc xin sởi cho trẻ dưới 9 tháng tuổi khi trẻ đang sống trong vùng có dịch sởi hoặc sắp đến vùng có dịch. Các nghiên cứu cho thấy, việc tiêm vắc xin sởi này là an toàn, tuy nhiên đáp ứng miễn dịch không cao. 

Tất cả các trường hợp tiêm vắc xin sởi cho trẻ dưới 9 tháng tuổi cần tiêm lại sau khi trẻ đủ 9 tháng tuổi. Vì mũi tiêm trước không được tính là 1 mũi vắc xin. Còn đối với những trẻ trên 18 tháng tuổi chưa tiêm đủ hai mũi vắc xin sởi. Cha mẹ cần tiêm đủ hai mũi càng sớm càng tốt nhé.

11Có thể tiêm vắc xin sởi khi đang sốt hoặc nhiễm trùng cấp tính không?

Câu trả lời là không. Các trường hợp cơ thể đang bị sốt hoặc nhiễm trùng cấp tính bạn không được tiêm vắc xin sởi. Đợi đến khi khỏi mới được tiêm.

12Người bị vẹo vách mũi có thể tiêm vắc xin sởi không?

Có thể tiêm vắc xin cho người bị vẹo vách mũi.

13Trẻ còn bú sữa mẹ có tiêm phòng bệnh sởi được không?

Có thể tiêm vắc xin sởi cho trẻ đang còn bú sữa mẹ.

14Phụ nữ đang cho con bú tiêm vắc xin sởi được không?

Có thể tiêm nhưng mẹ bầu phải thận trọng. Trước khi tiêm cần được bác sĩ khám, tư vấn, chỉ định loại vắc xin. Kháng thể sau tiêm được tạo ra bảo vệ mẹ và bài tiết qua sữa để bảo vệ trẻ khỏi mắc sởi trước khi trẻ có thể tự tạo miễn dịch cho mình. 

15Trường hợp nào không nên tiêm vắc xin sởi?

4 trường hợp dưới đây bạn không được tiêm vắc xin sởi

• Thứ nhất, những người có phản ứng nghiêm trọng với liều tiêm vắc-xin sởi trước đây hoặc phản ứng dị ứng với các thành phần có trong vắc xin sởi (gelatin, neomycin...). 
• Thứ hai, người bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh hay mắc phải (AIDS), đang xạ trị, điều trị thuốc ức chế miễn dịch liều cao, các bệnh ác tính. Vì ở những trường hợp này khả năng tạo miễn dịch chủ động bị suy giảm. Có thể tiêm vắc xin sởi cho những người dương tính với HIV nhưng chưa chuyển sang giai đoạn AIDS.
• Thứ ba, phụ nữ mang thai. Các trường hợp sau khi tiêm mới phát hiện mình đã mang thai, lúc này bạn cần thông báo ngay cho cán bộ y tế để được theo dõi. Tránh có thai ít nhất 1 tháng sau khi tiêm.
• Cuối cùng, người có bệnh rối loạn về máu, bệnh bạch cầu hay u hạch bạch huyết; người có những khối u ác tính ảnh hưởng tới tủy xương hoặc hệ bạch huyết hay những người bị nhiễm lao đang tiến triển chưa được điều trị cũng cần trì hoãn tiêm vắc xin sởi.

16Có thể tiêm vắc xin sởi cùng với vắc xin phòng uốn ván, viêm gan B,... không?

Có thể tiêm vắc xin sởi cùng với vắc xin phòng uốn ván, viêm gan B hay vắc xin DPT mà vẫn đảm bảo hiệu lực của vắc xin nhưng khuyến cáo nên tiêm ở hai chi khác nhau.

17Tiêm vắc xin có bị nhiễm virus sởi không?

Sau khi tiêm vắc xin vẫn có thể bị nhiễm virus sởi Bởi vì vắc xin chứa virus sởi đã bị làm yếu nhưng chiếm tỷ lệ rất nhỏ các trường hợp bị bệnh sởi sau tiêm vắc xin. Thường có triệu chứng nhẹ. Không có khả năng lây nhiễm virus cho người khác, vì vậy không cần cách ly.

18Những tác dụng phụ khi tiêm vắc xin sởi

Vắc xin sởi cũng có tác dụng phụ sau khi tiêm nhưng các phản ứng sau tiêm thường nhẹ, có thể biểu hiện tương tự các vắc xin khác như: sốt (5-15%), phát ban (5%), sưng, nóng, đỏ đau tại chỗ tiêm… Hầu hết những tác dụng phụ sẽ hết trong khoảng từ 1-2 ngày mà không cần điều trị gì.

Tác dụng phụ khi trẻ tiêm vắc xin sởi. Nguồn: Google

Đảm bảo an toàn tiêm chủng, khuyến cáo cha mẹ nên để trẻ ở lại điểm tiêm 30 phút sau khi tiêm cho các cán bộ y tế theo dõi nhằm xử lý kịp thời các phản ứng nghiêm trọng có thể xảy ra. Tại các cơ sở y tế đều có sẵn thuốc điều trị và biện pháp xử trí những phản ứng nghiêm trọng này.

19Kết luận

Bài viết trên là tất cả những thông tin cần biết về tiêm phòng vắc xin sởi. Hy vọng sẽ giúp ích cho cha mẹ trong việc tiêm phòng vắc xin sởi cho trẻ. Các bài viết của AVAKids/Vũ Trụ Bỉm Sữa chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Phạm Thủy tổng hợp

Kiểm duyệt bởi Thùy Trang