Những dấu hiệu trẻ tự kỷ chính xác nhất ba mẹ nên để ý

Trẻ mắc chứng tự kỷ là mối quan tâm lo ngại của nhiều ba mẹ. Trong cuộc sống, ba mẹ rất khó để phát hiện những dấu hiệu trẻ tự kỷ. Vậy làm thế nào nhận ra trẻ bị tự kỷ? Hãy cùng chuyên đề chăm sóc trẻ 0 - 1 tuổi tìm hiểu trong bài viết này nhé.

1Dấu hiệu trẻ bị tự kỷ là gì?

Dưới đây là một số dấu hiệu trẻ tự kỷ mà ba mẹ cần biết để kịp phát hiện và đưa trẻ đến trung tâm y tế điều trị:

Kỹ năng giao tiếp xã hội kém 

Dấu hiệu bé tự kỷ đầu tiên rất dễ nhận ra chính là khả năng giao tiếp của trẻ kém hơn các bạn cùng tuổi. Trẻ bị tự kỷ thường rất ít tiếp xúc với xã hội, tránh né giao tiếp bằng mắt với người xung quanh hoặc có tình trạng không quan tâm đến lời nói và cảm xúc của người khác.

Trẻ bị tự kỷ thường biểu hiện một số tình trạng như: Ít cười hoặc không cười trong độ tuổi 3 tháng, không có biểu hiện sợ hãi trước người không quen hoặc ở trong môi trường khác biệt. Không phân biệt đâu là người quan trọng, đâu là người lạ và chỉ xem người thân như người lạ.

Trẻ có hành vi chống đối thường xuyên 

Hành vi chống đối thường xuyên là dấu hiệu trẻ tự kỷ rất dễ nhận ra. Hành vi này được thể hiện rõ trong môi trường sống của trẻ, trẻ thường có những hành vi chống đối như: Hoảng sợ, giận dữ và ném đồ lung tung xung quanh phòng…

Hành vi chống đối của trẻ đối với người khác

Luôn lặp đi lặp lại một hành vi

Trẻ tự kỷ thường lặp lại một hành vi nhiều lần như chơi với ngón tay trước mắt, lắc đầu hoặc lắc lư toàn thân. Và hành vi ngửi đồ vật cũng thường lặp lại. Đây là những dấu hiệu trẻ tự kỷ thường gặp.

Trẻ tự kỷ thường có xu hướng chơi một mình, không có suy nghĩ muốn khám phá xã hội, cộng đồng. Cách chơi của trẻ ít đa dạng, thiếu sự sáng tạo, cứng nhắc và không phong phú.

Biểu hiện gắn bó bất thường với đồ vật

Một trong các dấu hiệu tự kỷ ở trẻ thường xuất hiện rõ nhất đó là trẻ gắn bó bất thường với đồ vật nhiều hơn là tiếp xúc với người khác. Các trẻ tự kỷ thường có biểu hiện quan tâm và gắn bó với một hoặc một số đồ vật. 

Trẻ tự kỷ thường có những động tác liếm hoặc ngửi đối với đồ vật, trẻ bắt đầu quan tâm đến những chi tiết của đồ vật trong khi chẳng quan tâm đến công dụng của món đồ. Dấu hiệu trẻ tự kỷ này thường sẽ gây ra một số nguy hiểm khác nên cần ba mẹ lưu tâm.

Bé bị tự kỷ sẽ kém vận động

Ngược lại với trẻ bị tăng động, trẻ tự kỷ thường sẽ biểu hiện rõ nhất ở việc vận động, trẻ bị tự kỷ thường sẽ kém vận động, gặp khó khăn trong các bước đi, chậm chạp,… Ngoài ra, trẻ bị tự kỷ thường sẽ có các hành động bất thường khác và những hành động này được thực hiện một cách chậm chạp.

Con chỉ thích chơi một mình

Các trẻ bị tự kỷ thường có xu hướng chơi một mình, ít giao lưu với người xung quanh và chỉ gắn bó với những món đồ chơi mà trẻ quan tâm. 

Và khi ba mẹ lấy đi món đồ mà bé yêu thích và thay bằng món đồ chơi khác thì trẻ sẽ có những biểu hiện rất dữ dội. Những biểu hiện ấy là dấu hiệu trẻ tự kỷ thường xảy ra ở các bé.

Thường có hành vi kỳ lạ

Trẻ tự kỷ sẽ có những hành vi kỳ lạ như: bước đi trên các ngón chân của mình, chạy thành vòng tròn, lắc lư và đu đưa cơ thể… 

Các hành vi trên có thể là tự chủ hoặc lặp lại liên tục. Đôi lúc, trẻ sẽ có những hành vi như: Tự cắn, cào cấu cơ thể, tự nhổ tóc, bấu móng tay, tự đập vào vật… Đây là dấu hiệu trẻ tự kỷ rất nặng và có thể sẽ gây ra một số chấn thương nhẹ ở trẻ. 

Rối loạn hành vi ở trẻ trong cách ăn uống

Rối loạn trong cách ăn uống cũng là một trong những dấu hiệu bé bị tự kỷ thường rất dễ nhận ra. Dấu hiệu này thường được nhận biết từ các biểu hiện như chán ăn, trẻ buồn nôn liên tục, không thể kiểm soát được các hành vi ăn uống ở trẻ bị tự kỷ.

Ba mẹ có thể so sánh dấu hiệu trẻ tự kỷ với các biểu hiện của các bé phát triển bình thường. Ở trẻ bình thường, ba mẹ sẽ thấy hành động ăn uống của trẻ rất thoải mái như không có tình trạng từ chối các món ăn và những món ăn từ sữa luôn là các món yêu thích của trẻ.

Trẻ sẽ phát triển trí tuệ kém 

Trẻ phát triển trí tuệ kém hơn là dấu hiệu tự kỷ khá khó để ba mẹ nhận ra. Theo thống kê, khoảng 40% các trẻ mắc chứng tự kỷ thường có chỉ số thông minh thấp hơn bình thường và 30% các trẻ bị tự kỷ có tình trạng chậm phát triển trí tuệ ở mức độ nhẹ.

Thông thường, trẻ bị tự kỷ có khả năng phát triển trí tuệ bình thường chỉ có 30%. 

Sợ hãi khi người khác chạm vào

Thần kinh của trẻ bị tự kỷ thường nhạy cảm nên một số trẻ thường mắc chứng sợ hãi khi người khác chạm vào. Nhưng trẻ lại thích thú và thường xuyên chạm vào những món đồ vật mà trẻ quan tâm, gõ vào đồ vật để phát ra tiếng động… Đây là dấu hiệu trẻ tự kỷ khá dễ để nhận ra.

2Nguyên nhân dẫn đến trẻ bị tự kỷ

Bị ảnh hưởng từ giai đoạn thai kỳ

Trong quá trình mẹ mang thai, nếu thai phụ mắc một số bệnh do virus gây ra thì sẽ có khả năng ảnh hưởng đến hệ thần kinh của thai nhi và đây cũng chính là nguyên nhân gây ra tình trạng trẻ bị tự kỷ sau khi sinh.

Ngoài ra, tiểu đường thai kỳ cũng có khả năng gây ra bệnh lý trên. Từ nhiều nghiên cứu, tình trạng trẻ mắc bệnh tự kỷ sẽ cao hơn gấp 2 lần so với các thai phụ không mắc bệnh đái tháo đường.

Bệnh cạnh những nguyên nhân trên, nếu thai phụ sử dụng các chất kích thích, thuốc an thần hoặc một số loại thuốc khác theo chu kỳ thường xuyên thì cũng sẽ ảnh hưởng đến thai nhi.

Do di truyền từ gia đình

Do di truyền từ gia đình là nguyên nhân hàng đầu của bệnh tự kỷ. Chứng tự kỷ ở trẻ thường do nhóm gen quy định nên khi trong gia đình có ai mắc bệnh tự kỷ thì khả năng cao các dấu hiệu trẻ tự kỷ sẽ xuất hiện ở bé trong quá trình phát triển.

Xuất phát từ não

Một phần lớn trẻ mắc bệnh tự kỷ là do xuất phát từ não bộ. Sau đây là một số nguyên nhân gây ra tình trạng tổn thương não hoặc tình trạng não kém phát triển có ảnh hưởng đến chứng mắc bệnh tự kỷ ở trẻ em, cụ thể:

• Trẻ sinh non dưới 37 tuần.
• Khi sinh, trẻ thiếu oxy não.
• Cân nặng trẻ sơ sinh khi sinh ra thấp hơn bình thường (chưa đạt 2.500g)
• Thủy ngân nhiễm độc và nhiễm khuẩn thần kinh như tình trạng viêm não, viêm màng não ở trẻ sơ sinh.
• Trẻ suy hô hấp dẫn đến tình trạng não thiếu oxy nặng.
• Trẻ sơ sinh có dấu hiệu chảy máu não, màng não.
• Trẻ bị chấn thương sọ não.
• Vàng da nhân não.

Một số nguyên nhân của chứng tự kỷ ở trẻ

3Hướng điều trị trẻ bị tự kỷ tốt nhất

Bổ sung chất dinh dưỡng

Tăng cường cung cấp chất béo Omega-3 cho trẻ: Bổ sung đầy đủ Omega-3 sẽ giúp não bộ trẻ phát triển tốt hơn. Khi mang thai, mẹ bầu nên được cung cấp đầy đủ loại dưỡng chất này nhằm hạn chế tình trạng trẻ mắc chứng tự kỷ sau khi sinh. 

Bổ sung vitamin và khoáng chất: Việc bổ sung đầy đủ vitamin và khoáng chất sẽ cần thiết cho sự phát triển của trẻ tự kỷ. Đặc biệt, mẹ nên bổ sung đầy đủ các loại dưỡng chất sau:

• Vitamin D: Đây là loại vitamin có vai trò quan trọng trong việc tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh và giúp não bộ phát triển. Việc không cung cấp đầy đủ vitamin D sẽ ảnh hưởng đến các kết nối thần kinh và tác động không tốt đến sự phát triển của não bộ ở trẻ.
• Vitamin E: Có chức năng bảo vệ não bộ, giảm lo lắng ở trẻ.
• Vitamin B6: Vitamin này rất quan trọng, nếu bổ sung không đầy đủ thì sẽ dẫn đến tình trạng trầm cảm ở trẻ em.
• Kẽm: Là loại khoáng chất giúp tăng cường hàng rào miễn dịch trong não bộ ở trẻ, giúp bé kiểm soát được các xung thần kinh. Vì vậy, bổ sung kẽm cho bé rất quan trọng nên các mẹ cần chú ý.

Không cho trẻ ăn đồ ăn nhanh, đồ uống có gas: Theo nghiên cứu dinh dưỡng cho rằng, các loại đồ uống có gas, đồ ăn nhanh làm ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ ở trẻ, chất lượng giấc ngủ không đảm bảo, tỉ lệ dấu hiệu trẻ tự kỷ sẽ xuất hiện cao hơn bình thường.

Hãy lắng nghe con nhiều hơn

Ba mẹ cần thấu hiểu con nhiều hơn, tìm hiểu lý do khiến trẻ mất kiểm soát, nguyên nhân làm trẻ căng thẳng, lo lắng, sợ hãi. Ba mẹ cần giúp con giải quyết vấn đề và ngăn chặn những tình huống có khả năng gây nên các bệnh tâm lý ở trẻ em.   

Đừng so sánh con với người khác

Ba mẹ cần phải vực dậy tinh thần, chấp nhận thực tế và không nên so sánh trẻ với những người khác. Mẹ mẹ nên dành tình cảm, yêu thương trẻ vô điều kiện và đừng so sánh tài năng hay sự khác biệt giữa con mình với những đứa trẻ khác. Điều này sẽ giảm đi các dấu hiệu trẻ tự kỷ và giúp tâm lý trẻ tốt hơn.

Luôn đồng hành cùng con trên mọi hành trình

Ba mẹ không nên kết luận cuộc sống của trẻ sẽ diễn biến ra sao khi biết được trẻ mắc bệnh tự kỷ. Ba mẹ hãy đồng hành cùng con trên con đường phát triển và lớn lên của trẻ, không nên chán nản hay tuyệt vọng về việc trẻ bị chứng tự kỷ.

Đồng hành cùng bé trên mọi hành trình phát triển của trẻ

Giúp bé tương tác với mọi người nhiều hơn 

Trẻ trong độ tuổi phát triển cần được học hỏi, thích nghi với môi trường xung quanh. Đặc biệt, điều này lại rất cần thiết đối với các trẻ bị tự kỷ. Và điều này cần được gia đình thực hiện, ba mẹ cần phải tạo cho con một cảm giác không khác biệt với những đứa trẻ khác. 

Ba mẹ có thể cho trẻ hòa nhập với xã hội như đi chơi công viên, khu vui chơi để trẻ có thể tập giao tiếp với mọi người nhiều hơn. Điều này tạo động lực tự tin, rèn luyện kỹ năng ngôn ngữ ở trẻ.

Để ý đến sở thích của con

Ba mẹ có thể nói về vấn đề sở thích với trẻ khi giao tiếp, điều này sẽ giúp trẻ tự kỷ lắng nghe hơn. Mẹ có thể mua cho bé món đồ theo sở thích của trẻ như gấu bông, búp bê,... Mẹ có thể khích lệ trẻ chơi với các món đồ ấy. Việc này nên lặp lại nhiều lần để trẻ dần quen với món đồ chơi.

Khi trẻ đã xem món đồ chơi là “người bạn thân thiết” thì ba mẹ có thể lấy món đồ chơi ấy và hãy cất ở nơi trẻ không với tới được. 

Khi trẻ đòi bằng hành động thì hãy đưa cho trẻ. Và ba mẹ có thể rèn luyện trẻ tập nói bằng cách giả vờ không hiểu những hành động của trẻ và bắt buộc bé phải mở lời để lấy lại món đồ. Việc này sẽ giúp các dấu hiệu trẻ tự kỷ giảm đi và cải thiện ngôn ngữ ở trẻ.

Dùng câu chữ dễ hiểu khi giao tiếp với con

Ba mẹ có thể sử dụng những ngôn ngữ chứa câu từ đơn giản để giao tiếp với trẻ nhằm cải thiện khả năng ngôn ngữ và giúp trẻ tập nói. 

Vì trẻ tự kỷ tiếp thu ngôn ngữ khá chậm nên ba mẹ cần sử dụng câu chữ sao cho dễ hiểu khi giao tiếp với trẻ tự kỷ. Cách dạy trẻ tự kỷ tập nói này sẽ giúp bé có được những vốn từ ngữ mới trong quá trình giao tiếp.

Giao tiếp phi ngôn ngữ với bé bị tự kỷ

Ngoài giao tiếp bằng lời nói câu chữ, ba mẹ có thể áp dụng cách giao tiếp phi ngôn ngữ để điều trị trẻ tự kỷ tại nhà. Ba mẹ có thể làm theo những hành động hay cử chỉ của trẻ nhằm giúp bé có thể dễ dàng hiểu và thích nghi với các kỹ năng giao tiếp khi ba mẹ thực hiện giao tiếp phi ngôn ngữ.

Cùng bé giao tiếp phi ngôn ngữ

Dạy con về cảm xúc

Ba mẹ hãy dạy con về cảm xúc của con người một cách kiên trì, đừng nôn nóng và hãy thật chậm rãi để bé có thể hiểu biết thêm về những thứ gắn liền với cảm xúc con người.

Sử dụng thiết bị công nghệ để điều trị

Với công nghệ hiện đại, việc điều trị trẻ bị tự kỷ tại nhà không còn nhiều khó khăn và sẽ dễ dàng hơn khi áp dụng các thiết bị công nghệ tiên tiến và một số phương pháp khác. Hiện nay, một số ứng dụng và trò chơi được thiết kế dành riêng cho các trẻ tự kỷ nhằm giúp các bé dễ dàng học tập hơn.

Hãy để con có không gian riêng 

Tạo cho bé một không gian riêng, phù hợp với trẻ là cách điều trị chứng tự kỷ ở trẻ hiệu quả cao. Việc tạo một không gian riêng dành cho trẻ sẽ tốn khá nhiều thời gian để đạt kết quả nhưng điều này giúp trẻ tự kỷ học được cách phân tích và hiểu rõ tình huống.

Ba mẹ không nên xâm phạm không gian riêng tư của trẻ, hãy nhẫn nại, không bắt ép trẻ học, hãy cho trẻ tự học theo cách riêng của bản thân.. 

4Lời khuyên dành cho ba mẹ khi con bị tự kỷ

Sau đây là một số lời khuyên dành cho ba mẹ khi phát hiện các trẻ mắc bệnh tự kỷ, cụ thể:

• Ba mẹ nên nhanh chóng vực dậy tinh thần và chấp nhận thực tế.
• Điều chỉnh lại cuộc sống và việc nhà cho phù hợp.
• Học hỏi kiến thức từ các nhà chuyên môn trong việc nuôi dạy trẻ.
• Sử dụng đồ chơi tự làm, mua vật dụng can thiệp dạy trẻ mọi lúc, mọi nơi nếu có thể.
• Kiên trì, tránh nôn nóng, chán nản trong việc dạy trẻ.
• Dành cho trẻ nhiều tình cảm, yêu thương và tạo cảm giác an toàn cho trẻ.
• Luôn khích lệ trẻ tự làm, rèn luyện cho trẻ tính tự lập và tránh làm việc thay trẻ.
• Tạo cho bé môi trường sống an toàn, lành mạnh.
• Cho bé đi khám bác sĩ định kỳ, phối hợp với các bác sĩ chuyên môn để lập ra chương trình phù hợp trong việc điều trị và dạy trẻ.
• Tích cực cho trẻ hòa nhập cộng đồng, không che dấu hay mặc cảm về chuyện trẻ bị tự kỷ.
• Thảo luận nhóm ba mẹ có trẻ bị tự kỷ để chia sẻ kinh nghiệm.

Mong rằng với các dấu hiệu trẻ tự kỷ mà AVAKids cung cấp sẽ giúp ích cho ba mẹ trong việc chăm sóc trẻ. Nếu trẻ có những biểu hiện trên, ba mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để khám và điều trị kịp thời.